NGUYỄN Đ̀NH CHIỂU (1822
– 1888)
Tự là Mạnh Trạch, hiệu Trọng
Phủ, sau khi bị mù lấy hiệu là Hối Trai. Người thôn Tân Thái, huyện B́nh Dương,
phủ Tân B́nh, tỉnh Gia Định. Sinh năm 1822, mất năm 1888 tại làng An Đức, tỉnh
Bến Tre. Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843) ông đậu Tú tài trường Hương thí Gia Định và
ra Huế thi cử nhân cùng thi Hội, nhưng được tin mẹ mất phải bỏ thi về chịu tang.
Dọc đường, do thương khóc quá nên mù cả hai mắt. Sau đó ông dạy học và làm
thuốc, v́ thế người dân gọi là cụ Đồ Chiểu. Ông soạn ra quyển ‘Ngư Tiều Vấn Đáp
Y Thuật’.
Nội dung lên án những việc
làm bất chính hại đến tính mạng nhân dân:
+ Cống mê tín dị đoan, chữa
bệnh bằng phù phép huyền bí.
+ Chống lừa bịp người bệnh,
gian dối trong việc bán thuốc.
+ Chống trị bệnh theo bá
đạo, dùng thuốc hoặc châm cứu bừa băi do thiếu học tập y lí. Ông cũng đề cao
việc cứu chữa cho người nghèo khổ, chu cấp thuốc và tận t́nh giúp đỡ họ. Khuyên
các thầy thầy thuốc khiêm tốn học hỏi, không tự phụ chủ quan, không giáo điều
với sách vở.
Mở đầu có hai bài luận bằng
chữ Hán nêu lên tầm quan trọng của nghề y và những nét lớn về y lí trị liệu, cơ
sở biện chứng và phương châm dùng thuốc. Bài ‘Trích Yếu’ bàn về âm dương,nêu lên
quy luật biến hóa của âm dương, thủy hỏa, khí huyết trong sinh lư và bệnh lư.
Phần Đạo Dẫn và Nhập Môn nói
chuyện với Ngư tiều bằng ca Nôm lục bát, có phụ thêm các bài thơ ca bằng chữ
Hán, gồm các mục lư luận cơ bản về Ngũ hành, Tạng phủ, Kinh lạc, Vận khí, Chản
đoán, Biện chứng, Dược học, Nhi khoa, Phụ khoa, Châm cứu.
Phần cuối có một bài Luận Về
Tiêu Bản và một bài Tạp Trị Phú bàn chung về các cách trị bệnh…
Ngoài ra, sách cũng c̣n đề
cập đến 4 mục:
1- Lịch sử Đông y với những
sách thuốc cần đọc.
2- Âm Chất: nói về đạo đức
của người thầy thuốc và việc ăn ở nhân đức, từ thiện (nhân thuật, nhan đạo).
3- Tra Án: răn các thầy
thuốc chữa bậy, vụ lợi và chống mê tín dị đoan.
4- Thiện Chân: nêu lên phép
dưỡng sinh và vệ sinh pḥng bệnh.
|