Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM - KINH ĐIỂN |
|
NAN 49Điều 49 Nan viết: “Có “chính kinh tự bệnh” lại có “ngũ tà làm thương (thành bệnh)”. làm thế nào để phân biệt được ?”. Thực vậy: “Kinh nói: Ưu sầu tư lự th́ làm thương Tâm. Thân ḿnh bị lạnh, uống thức lạnh th́ làm thương Phế. Sự tức giận làm cho khí nghịch lên trên mà không xuống được làm thương Can. Ăn uống và lao nhọc th́ làm thương Tỳ. Ngồi lâu ở nơi ẩm thấp, ráng sức ở dưới nước th́ làm thương Thận. Đây là trường hợp tự bệnh của chính kinh”. “Thế nào là ngũ tà (gây bệnh) ?”. Thực vậy: “Có “trúng Phong”, có “Thương thử”, có “ăn uống và lao nhọc”, có “thương hàn”, có “trúng thấp”, ta gọi đây là ngũ tà (gây bệnh)”. “Giả sử Tâm bệnh. Dựa vào đâu để biết rằng đó là do trúng Phong gây nên ?”. Thực vậy: “Sắc phải xích”. “Dựa vào đâu để nói như thế ?”. “Can chủ về sắc, Can tự nhập vào ḿnh th́ sắc thanh, nhập vào Tâm th́ sắc xích, nhập vào Tỳ th́ sắc hoàng, nhập vào Phế th́ sắc bạch, nhập vào Thận th́ sắc Hắc. Can là tà của Tâm, cho nên ta biết sắc diện phải xích. Khi phát bệnh th́ thân ḿnh nhiệt, dưới sườn bị măn, thống, mạch phù đại mà huyền”. “Dựa vào đâu để biết rằng (Tâm bệnh) là do thương thử gây nên ?”. Thực vậy: “Phải ghét mùi xú”. “Dựa vào đâu để nói như thế ?”. “Tâm chủ về xú. (Tâm) tự nhập vào ḿnh th́ gây thành “tiêu” xú, nhập vào Tỳ th́ gây thành “hương” xú, nhập vào Can th́ gây thành “táo” xú, nhập vào Thận th́ gây thành “hủ” xú, nhập vào Phế th́ gây thành “tinh” xú. Cho nên, ta biết rằng đó là Tâm bệnh do thương thử mà gây nên th́ (bệnh nhân) phải ghét mùi xú. Khi phát bệnh th́ thân ḿnh nhiệt mà bứt rứt, Tâm bị thống, mạch phù đại mà tán”. “Dựa vào đâu để biết rằng (Tâm bệnh) là do ăn uống và lao nhọc gây nên ?”. Thực vậy: “Phải thích vị khổ. Nếu hư th́ không thích ăn, nếu thực th́ thèm ăn”. “Dựa vào đâu để nói như thế ?”. “Tỳ chủ về vị. (Tỳ) nhập vào Can thành vị toan, nhập vào Tâm thành vị khổ, nhập vào Phế thành vị tân, nhập vào Thận thành vị hàm, (Tỳ) tự nhập thành vị ca. Cho nên ta biết rằng tà khí của Tỳ nhập vào Tâm th́ gây thành chứng thích vị khổ. Khi phát bệnh th́ thân ḿnh nhiệt mà tay chân nặng, thích nằm, tứ chi không co duỗi thoải mái, mạch phù đại mà hoăn”. “Dựa vào đâu để biết rằng (Tâm bệnh) là do thương hàn gây nên ?” Thực vậy: “(Bệnh nhân) phải nói sàm ngôn vọng ngữ”. “Dựa vào đâu để nói như thế ?”. “Phế chủ về thanh (âm). (Phế) nhập vào Can thành hô (kêu, la), nhập vào Tâm thành ngôn (hay nói), nhập vào Tỳ thành ca (hát), nhập vào Thận thành thân(rên), (Phế) tự nhập vào ḿnh thành khóc. Cho nên ta biết rằng tà khí của Phế nhập vào Tâm sẽ gây thành chứng sàm ngôn, vọng ngữ. Khi phát bệnh th́ thân ḿnh nhiệt ớn ớn sợ lạnh, nếu nặng sẽ bị ho suyễn, mạch phù đại mà sắc”. “Dựa vào đâu để biết rằng (Tâm bệnh) là do trúng Thấp gây nên?”. Thực vậy: “(Bệnh nhân) phải ra mồ hôi không ngừng”. “Dựa vào đâu để nói như thế ?”. “Thân chủ về Thấp. (Thận) nhập vào Can thành nước mắt, nhập vào Tâm thành mồ hôi, nhập vào Tỳ thành nước bọt (hoặc chất dịch nhờn), nhập vào Phế thành nước mũi, (Thận) tự nhập vào ḿnh thành nước bọt (thóa). Cho nên ta biết rằng khi tà khí của Thận nhập vào Tâm sẽ làm cho bệnh nhân mồ hôi ra không dứt. Khi phát bệnh th́ thân ḿnh nhiệt mà vùng thiếu phúc thống, cẳng chân bị lạnh mà nghịch, mạch trầm nhu mà đại. Trên đây là những phép để biết ngũ tà (gây bệnh)”. |
NAN KINH |
, In trang này J Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/kinhdien/NANKINH/NAN49.htm |