Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM - KINH ĐIỂN |
|
Thiên 2 : TỨ KHÍ ĐIỀU THẦN LUẬNBa tháng mùa xuân gọi là lúc phô bầy cái mới mẻ, Trời đất đều đang lúc sinh, vạn vật được tươi tốt [1]. Con người nên đi ngủ muộn và thức dậy sớm, đi bộ trong sân, xơa tóc với dáng điệu ḥa hoăn, tất cả nhằm làm cho cái chí với ḿnh được sinh ra [2]. Chúng ta chỉ nên làm những hành động giúp cho sự sống (sinh) mà không nên làm những hành động giết chết, nên cho mà không chiếm đoạt, nên thưởng thức mà không nên phạt [3]. Đó là chúng ta ứng với xuân khí, cũng là đạo ‘dưỡng sinh ‘ vậy [4]. Nếu nghịch lại, sẽ làm thương đến Can, đến mùa Hạ sẽ bị bệnh hàn, đó là v́ xuân khí không ‘ phụng ‘ đủ khí ‘hạ trưởng ‘ cho mùa hạ [5]. Ba tháng mùa hạ gọi là th́ của cây cỏ sum sê, tươi tốt, khí của Trời Đất giao nhau, vạn vật đều được kết trái, con người nên đi ngủ muộn và thức dậy sớm, đừng trễ lười vào những ngày hạ [6]ï. Tất cả nhằm làm cho cái chí của ḿnh đừng ‘nộ’, làm cho anh hoa được chín đẹp [7]. Phải để cho hạ khí trong người thoát bớt ra ngoài, giống như là nó đi chơi ra ngoài một cách thích thú [8]. Đó là chúng ta ứng với hạ khí, cũng là Đạo ‘dưỡng trưởng’ [9]. Nếu nghịch lại sẽ làm thương đến Tâm, sang mùa thu sẽ bị bệnh sốt rét, đó là v́ hạ khí không ‘phụng’ đủ khí ‘thu Thu’ cho mùa thu, mùa đông đến sẽ bị trúng bệnh [10]. Ba tháng mùa thu gọi là thời của vạn vật thịnh và hoa trái được chín, khí Trời trôi nhanh, khí Đất sáng suả, Con người nên ngủ sớm và thức sớm, cùng gây hứng với gà [11]ø. Tất cả nhằm làm cho cái chí của ḿnh được an tĩnh, làm cho tránh được khí tiêu sai (sát) của mùa thu [12]. Nên thu liễm Thần khí lại, làm cho chúng ta thích ứng được với khí dung b́nh của mùa thu, đừng để cho chí của ḿnh thoát ra ngoài, làm cho Phế khí được thanh, đó là chúng ta thích ứng được với thu khí, cũng là Đạo “dưỡng thu” vậy [13]. Nếu nghịch lại sẽ làm thương đến Phế, mùa đông sẽ bị bệnh tiêu chảy, đó là v́ thu khí không “phụng” đủ khí “đông tạng” cho mùa đông [14]. Ba tháng mùa đông là th́ vạn vật bế tạng, nước đóng băng, đất nứt nẻ, chúng ta không nên làm nhiễu loạn Dương khí, nên ngủ sớm, dậy muộn, phải đợi có mặt trời rồi mới dậy, tất cả đều làm cho chí của ḿnh như núp như trốn, như có ư riêng tư, như đă có được một cái ǵ [15]. Chúng ta phải tránh lạnh t́m ấm, đừng để cho Dương khí thoát ra ngoài b́ phu, khiến cho chân khí bị hao tổn một cách nhanh chóng, đó là chúng ta thích ứng được với đông khí, cũng là Đạo ‘dưỡng tạng’[16]. Nếu nghịch lại sẽ làm thương đến Thận, đến mùa xuân sẽ bị bệnh ‘nuy quyết’, đó là v́ đông khí không “phụng” đủ khí “xuân sinh” cho mùa xuân [17]. Thiên khí trong sạch và sáng sủa [18]. Thiên Đức ẩn tạng và vận hành không ngừng, cho nên không cần phải đi xuống [19]. Nếu Thiên khí (bộc lộ ra) th́ mặt trời mặt trăng không c̣n sáng và do đó mà tà khí len vào làm hại các không khiếu [20]. Nếu Thiên khí bị bế tắc th́ Địa khí sẽ mất ánh sáng [21]. Nếu vân và vụ không c̣n ‘tinh’ th́ sẽ làm ảnh hưởng đến bên trên làm cho bạch lộ không giáng xuống được [22]. Nếu sự giao ḥa giữa Thiên khí và Địa khí không bộc lộ sáng tỏ th́ sức sống của vạn vật không thi hóa được, do đó đa số các danh mộc sẽ bị chết, ác khí sẽ phát dương rộng ra [23]. Gió mưa không trúng tiết, bạch lộ không rơi xuống th́ cỏ và lúa sẽ không được tươi tốt [24]. Gió dữ cuộn đến, mưa bạo ào rơi, bốn mùa trong Trời Đất không c̣n giữ được điều ḥa, sẽ làm thất đi cái Đạo Như vậy cuộc sống chưa được nửa đường đă bị tuyệt diệt [25]. Duy chỉ có bậc thánh nhân là theo đúng với Thiên Đạo, v́ thế họ giữ được thân ḿnh không bị bệnh lạ, vạn vật không mất đi lẽ sống, sinh khí không bị kiệt [26]. Sống nghịch lại với xuân khí, sẽ làm khí Thiếu dương không sinh, Can khí bị nội biến [27]. Sống nghịch lại với hạ khí, sẽ làm cho khí Thái dương không trưởng, Tâm khí bị nội động [28]. Sống nghịch lại với thu khí th́ khí Thái Âm không thu, Phế khí bị tiêu măn [29]. Sống nghịch lại với đông khí th́ khí Thiếu Âm không tạng, Thận khí bị độc trầm [30]. Ôi ! Âm Dương vận hành trong 4 mùa là cái căn (rễ), cái bản (gốc) của vạn vật [31]. Cho nên, bậc thánh nhân đến mùa xuân và mùa hạ th́ dưỡng Dương, đến mùa thu và mùa đông th́ dưỡng Âm, đó là để theo đúng với cái căn và cũng để cùng với vạn vật ch́m nổi theo cánh cửa của việc sống chết [32]. Nếu sống nghịch lại với cái căn, đó là chặt đứt cái “bản”, là hủy hoại cái “chân” vậy [33]. Cho nên, Âm Dương vận hành trong 4 mùa là nơi chung thỉ của vạn vật, là cái gốc của việc sống chết [34]. Sống nghịch lại với Âm Dương th́ tai và hại sẽ sinh ra, sống thuận theo với Âm Dương th́ những tật bệnh nặng không thể xẩy, đó gọi là ‘đắc Đạo’ [35]. Đạo là con đường mà thánh nhân đi theo, kẻ ngu th́ làm nghịch lại [36]. Theo đúng với Âm Dương th́ sống, nghịch lại th́ chết, theo đúng với Âm Dương th́ trị (yên), nghịch lại th́ loạn [37]. Xoay ngược cái thuận thành cái nghịch, gọi là ‘nội cách’ [38]. Cho nên, bậc thánh nhân không “trị : để ư, nghiên cứu” cái đă bệnh mà lo “trị” cái chưa bệnh, không “trị” cái đă loạn mà lo “trị” cái chưa loạn, đúng với ư nghĩa trên đă nói [39]. Ôi ! Đợi khi bệnh đă thành rồi mới dùng thuốc, đợi khi loạn đă thành rồi mới trị loạn, cũng ví như đợi khát (nước) rồi mới đào giếng, đợi lúc đánh nhau rồi mới đúc binh khí, như vậy, cũng chẳng là muộn lắm sao? [40]. |
, In trang này J Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/kinhdien/SACHTOVAN/THIEN02.htm |