Thiên mười một: NGŨ TẠNG
BIỆT LUẬN
Hoàng Đế hỏi rằng:
Tôi nghe những kẻ phương sĩ (1)
hoặc lấy năo tủy làm Tàng, hoặc lấy
Trường, Vị làm Tàng, hoặc lấy làm Phủ... mà đều
lấy làm phải cả, không biết v́ sao, xin nói rơ cho
nghe... [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Năo, tủy, cốt, mạch, đởm,
nữ tử bào...sáu thứ đó đều do địa
khí sinh ra. Nóù đều Tàng ở Aâm, mà tương với đất,
chỉ có Tàng mà không tàng, gọi nó là “kỳ hằng chi
phủ” [2]. Đến như Vị, Đại
trường, Tiểu trường, Tam tiêu, Bàng quang..., năm
cái đó đều do thiên khí sinh ra. Khí của nó
tượng với trời, chỉ tả mà không tàng. Nóù
hấp thụ cái trọc khí của năm Tàng, nên gọi
là “truyền hóa chi phủ”, nó không thể tích trữ được
lâu mà phải du tả ngay (2) [3].
4) Phách môn cũng là một cơ quan sai
khiến của năm Tàng, thủy cốc tới nơi đó,
không thể chứa lâu (3) [4].
Phàm gọi là năm Tàng, tức là những
cơ quan chứa tinh khí mà không tả, nó chỉ măn mà không
thực [5].
Đến như phủ là một cơ
quan truyền hóa mà không tàng, cho nên chỉ thực mà không
thể măn [6].
Bởi v́: thủy cốc vào miệng,
thời Vị thực mà Trường hư, khi thức ăn
đă dẫn xuống, thời Trường thực mà
Vị hư. Cho nên nói: “thực mà không măn, măn mà không
thực” [7].
Hoàng Đế hỏi rằng:
Khi khẩu sao lại có thể làm chủ cho
cả năm Tàng?. (1) [8].
Kỳ Bá thưa rằng:
Vị, coi cũng như cái biển để
chứa thủy cốc, nó là nguồn gốc của sáu
phủ [9].
Năm vị ăn vào miệng, chứa
ở Vị để nuôi khí của năm Tàng. Khí
khẩu cũng tức là Thái âm [10]. Phàm khí vị của năm
Tàng sáu Phủ, đều sản xuất ra từ Vị,
rồi biến hiện lên khí khẩu. Cho nên ở Tàng
tượng luận đă nói: “năm khí hút vào mũi,
chứa ở Tâm Phế: [11]. Tâm phế có bệnh, mũi
cũng v́ đó mà thở không thông (2) [12].
Phàm trị bệnh, phải xét ở bộ
phận dưới như Trường Vị, là cơ quan
thu nạp và bài tiết thủy cốc, lại phải
chẩn ở khí khẩu để đoán cái khí của
Tàng, Phủ...Rồi mới nhận xét đến ư chí và
bệnh t́nh ra sao [13].
Nếu câu nệ vào quỉ thần, không
thể nói là đức tốt, nếu lại ghét cả
châm thạch, không thể tiến tới trí xảo (1) [14].
Người mắc bệnh, không muốn để
cho dùng đúng phương pháp để điều
trị, bệnh tật không khỏi, dù có cố chữa
cũng là vô ích [15].
|