Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM - KINH ĐIỂN |
|
Thiên hai mươi mốt: KINH MẠCH BIỆT LUẬNHoàng Đế hỏi rằng: Người ta: động, tĩnh, dũng, khiếp... mạch có biến đổi không? [1] Kỳ Bá thưa rằng: Phàm người, gặp những sự kinh, khủng, nóä, lao động, tĩnh v.v... mạch cũng đều biến [2]. V́ vậy, đi đêm thời hơi thở phát ra ở Thận, khí bốc lên gây bệnh cho Phế. Có sự sợ hăi, hơi thở phát ra ở Thận, khí bốc lên gây bệnh cho Phế [3]. Có sự vấp ngă mà sợ, hơi thở phát ra ở Can, khí bốc lên làm hại Ty [4]ø. Có sự sợ hăi, hơi thở phát ra Phế, khí bốc lên làm hại Tâm [5]. Lội nước, lăn ngă, hơi thở phát ra ở thận và xương [6]. Gặp trường hợp đó, người dũng, khí hành được thời vô sự, nếu là người khiếp, khí ngừng lại, sẽ mắc bệnh [7]. Cho nên, về phép chẩn mạch, xem ngươi dũng hay khiết và nhận cả ở cốt, nhục, b́ phu... Sẽ hiểu được bệnh t́nh, để giúp thêm về phép chẩn [8]. Uống ăn quá nó, hăn phát ra ở Vị, sợ quá mất tinh thần, hăn phát ra ở Tâm, mang nặng đi xa, hăn phát ra ở Thận, chạy vội, sợ hăi, hăn phát ra ở Can, làm lụng vất vả, hăn phát ra ở Tỳ [7]. Cho nên Xuân, Thu, Đông, Hạ bốn mùa âm dương đều không làm hại người. Sở dĩ sinh bệnh, chỉ v́ quá độ, trái mất lẽ thường [8]. Khí vị của thức ăn, sau khi vào Vị, tán “tinh” vào Can, tràn khí vào Cân [9]. Khí vị của thức ăn, sau khi vào Vị, các khí “trọc” dẫn lên tâm, tràn chất “tinh” vào mạch [10]. Mạch dẫn theo Kinh. Kinh khí dẫn lên Phế. Phế tổng hợp trăm luồng mạch, du chuyển tinh khí ra b́ mao. Mao (khí) với mạch (huyết) hợp tinh, dẫn khí về Phủ (phủ thuộc dương, khí là dương). Phủ chứa thần minh, để giúp ích bốn tàng [11]. Khí cốt ở quân b́nh, sự quân b́nh hiện lên khí khẩu, nhờ đó để quyết tử sinh [12]. Thức uống sau khi vào Vị bao chất tinh khí tràn lan ra, du chuyển sang Tỳ, Tỳ lại lọc những chất tinh tuư hơn, để du chuyển lên Phế, nhờ đó làm cho Thủy đạo được thông lợi, du chuyển xuống Bàng quang, tức thời thủy tinh tán bố năm kinh đều đi khắp. Đó là hợp với bốn mùa, năm Tàng Aâm Dương quĩ độ. Tức là lẽ thường của mạch [13]. Khí ở Thái dương đến một ḿnh, gây nên chứng quyết, suyễn, hư, khí nghịch. Đó là do Aâm bất túc, Dương hữu dư, cả biểu lư đều nên tả, thích ở huyệt Hạ du [14]. Khí ở Dương minh đến một ḿnh, thế là Dương thêm Dương. Nên tả Dương bổ Aâm, thích ở huyệt Hạ du [15]. Khí ở thiếâu dương đến một ḿnh, quyết khí mạch Kiên về phía trước bỗng biến thành Đại. Nên thích ở huyệt Hạ du. Thiếu dương đến một ḿnh như vậy là do khí Nhất dương thái quá [16]. Mạch ở Thái âm bựt mạnh, phải xét ở chân tàng, mạch của năm Tàng đều thiểu khí. Vị khí không quân b́nh... đó thuộc về Tam âm. Nên thích ở huyệt Hạ du, bổ Dương tả Aâm [17]. Nếu Nhất dương một ḿnh nghịch lên, thành chứng Thiếu dương quyết [18]. Dương dồn lên cả bộ phận trên, mạch của bốn Tàng khác đều mạnh, khí trở về Thận, nên trị ở Kinh lạc, tả Dương bổ Aâm [19]. Mạch của Nhất âm một ḿnh đến, tức chủ trị do Quyết âm [20]. V́ chân tàng hư nên trong Tâm đau ê ẩm, hợp với uống thuốc, quyết khí bức bách, khiến toát mồ hôi. Nên điều độ uống ăn, hợp với uống thuốc, ḥa hợp dược vị và thích ở Hạ du. Hoàng Đế hỏi rằng: Tượng của các Thái dược tạng như thế nào? [21] Kỳ Bá thưa rằng: Thái dương tàng, tượng Tam dương mà phù [22]. Hoàng Đế hỏi? Thiếu dương tàng, tượng Nhất dương, hoạt mà không thực [23]. Dương minh tàng, tượng mă dương mưu Phù đại [24]. Thái âm tàng, mạch bựt lên như phục cổ, Nhị âm bựt đến, dù là Thận, chỉ trầm mà không phù (1) [25]. |
, In trang này J Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/kinhdien/SACHTOVAN/THIEN21.htm |