Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM - KINH ĐIỂN |
|
Thiên hai mươi chín: THÁI ÂM DƯƠNG MINHHoàng Đế hỏi: Thái Aâm, Dương minh làm biểu lư, cùng là mạch của Tỳ, Vị. Đến lúc sinh bệnh lại khác nhau, là v́ sao? [1] Kỳ Bá thưa rằng: Aâm dương khác vị, thay đổi nhau thực hư, thay đổi nhau thuận nghịch, hoặc do bên trong phát ra, hoặc do bên ngoài phạm vào... Nơi phát sinh khác nhau nên bệnh danh cũng khác [2]. Hoàng Đế hỏi: Xin cho biết cái chỗ khác thế nào? [3] Kỳ Bá thưa rằng: Dương thuộc thiên khí, chủ về bên ngoài, âm thực địa khí chủ về bên trong [4]. Dương đạo thời thực, âm đạo thời hư [5]. Nếu do tặc phong hư tà phạm vào, thời dương, nếu do ăn uống không chừng mực, khỏi cư không điều độ, thời âm chịu đựng [6]. Dương chịu đựng thời vào sáu Phủ, âm chịu đựng thời vào năm Tàng [7]. Vào sáu Phủ thời ḿnh nóùng, thường không thể nằm, hơi thở gấp và khó khăn [8]. Vào năm Tàng thời đầy nghẽn, bế tắc, ở dưới thành chứng, xôn tiết, lâu thành Trướng tích [9]. “Hậu” chủ về về thiện khí, “Yết” chủ về địa khí [10]. Dương chịu đựng phong khí, Aâm chịu đựng thấp khí [11]. Aâm khí từ chân dẫn lên đến đầu, rồi quay xuống theo cách tay đến đầu ngón tay. Dương khí do từ nay dẫn lên đến đầu, rồi quay xuống đến chân. Cho nên nóùi: bệnh thuộc dương, dẫn lên bộ phận trên, lâu rồi quay trở xuống, bệnh thuộc âm, dẫn xuống bộ phận dưới, lâu rồi quặt trở lên [12]. Cho nên, bị thương v́ phong, bộ phận trên mắc trước, bị thương v́ thấp, bộ phận dưới mắc trước [13]. Hoàng Đế hỏi: Tỳ mắc bệnh mà tứ chi không cử động được, là v́ sao? [14] Kỳ Bá thưa rằng: Tứ chi đều nhờ khí ở Vị, mà không thể tự dẫn đến kinh, phải nhờ Tỳ mới dẫn đến được. Giờ Tỳ mắc bệnh, không thể v́ Vị dẫn tân dịch, tứ chi không được nhờ khí của thủy cốc, khí do đó kém sút, đường mạch không thông, cân, cốt, cơ, nhục đều không có khí để thấm nhuần, nên không cử động được [15]. Hoàng Đế hỏi: Tỳ không chủ về mùa nào, là v́ sao? [16] Kỳ Bá thưa rằng: Tỳ thuộc Thổ, chủ về trung ương, thường do bốn mùa để phân tưởng về bốn Tàng, mỗi Tàng đều kư trị mưới tám ngày, nên không riêng chủ về mùa nào [17]. Tỳ, thường được tiếp xúc trước cái tinh khí của Vị, “thổ”, sinh ra muôn vật mà bắt chước sự biến hóa của trời đất, nên trên dưới tới khắp cả đầu và chân, mà không chuyên chủ một mùa nào [18]. Hoàng Đế hỏi: Tỳ với Vị, chỉ nhờ lượt da vàng (mạc) để cùng liền với nhau, thế mà lại v́ Vị dẫn hành được tân dịch, là v́ sao? [19] Kỳ Bá thưa rằng: Túc Thái âm thuộc về Tam âm, mạch của nóù suốt từ Vị, liền sang Tỳ, chằng lên họng (ách), cho nên Thái âm mới hành khi tới cả tam âm [20]. Dương minh thuộc biểu, nóù là cáo bể của năm Tàng sáu Phủ, cũng gọi là Tam dương. Tàng và Phu đều nhận kinh mạch của ḿnh để tiếp thụ khi ở Dương minh, v́ thế nên mới có thể v́ Vị dẫn hành tân dịch [21]. |
, In trang này J Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/kinhdien/SACHTOVAN/THIEN29.htm |