Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM - KINH ĐIỂN |
|
Thiên sáu mươi mốt: Thủy nhiệt huyệt luậnHoàng Đế hỏi: Thiếu âm sao lại chủ về Thận? Thận sao lại chủ về Thủy? [1] Kỳ Bá thưa rằng: Thận, thuộc về Chí âm; Chí âm là nơi để chứa Thủy, Phế thuộc về Thái âm. Thiếu âm mạch thuộc về mùa Đông. Cho nên gốc nó ở Thận mà ngọn nó là Phế. Đều là những nơi chứa nước [2]. Thận sao lại có thể tụ được Thủy mà sinh ra bệnh? [3] Thận là cửa của Vị, v́ “quan môn” không lợi nên mới tụ thủy và theo về cùng loài của nó [4]. Làm quá sức nhọc mệt; thời Thận hăn toát ra. Thận hăn toát ra mà gặp gió, trong không thể lọt vào Tàng phủ; ngoài không thể vượt ra b́ phu. Khách (1) ở Huyền phủ, dẫn đi ở trong b́, truyền làm chứng phù thũng, gốc nó ở thận, gọi là Phong thủy Huyền phủ tức là lỗ hổng cho hăn toát ra. Hoàng Đế hỏi: Thủy du năm mươi bảy nơi, nó chủ về ǵ? [6] Kỳ Bá thưa rằng: Thận du năm mươi bảy huyệt, là nơi tụ của tích âm, thủy do đó mà ra vào. Tại cầu thượng có 5 hàng mỗi hàng có 5 huyệt, đều là Thận du. Cho nên, thủy dẫn xuống thành phù thũng, ở đại phúc thành chứng thở suyễn, không thể nằm. V́ “Tiêu, bản” đều mắc bệnh, nên mới có chứng “suyễn thở” và “phù thũng”, do thủy khí không du chuyển mà gây nên (1) [7]. Trên Phục thổ có hai hàng, mỗi hàng 5 huyệt. Đó là khí nhai của Thận, và là nơi giao kết tại chân của ba kinh âm [8]. Trên “khỏa” đều có một hàng, mỗi hàng 6 huyệt. Đó là đường lối dẫn xuống của thận mạch, gọi là Thái xung. Tất cả 57 huyệt đó, đều là âm lạc của Tàng, mà Thủy “khách” vào đó [9]. Hoàng Đế hỏi: Mùa xuân thích ở Lạc mạch, phận nhục, là v́ cớ sao? Kỳ Bá thưa rằng: Mùa xuân, hành mộc mới bắt đầu thống trị Can khí mới sinh. Can bẩm thụ cái khí phong mộc, nên “cấp, tật” (kíp, chóng); Kinh mạch do Đông lệch phục tàng ở sâu, giờ gặp xuân khí mới ra, nên khí c̣n ít. Vậy dùng châm, không thể vào sâu, để lấy ở Kinh, mà chỉ lấy “Nóâng” ở nơi Lạc mạch phận nhục (1). Mùa Hạ thích ở thịnh kinh và phận tấu, là v́ sao? [12] Về mùa Hạ, hành Hỏa mới trị thời Tâm khí mới sinh trưởng. Mạch c̣n nón, khí c̣n yếu. Dương khí ứ ràn, nhiệt hun phận tấu, bên trong lấn vào tới Kinh. Cho nên phải thích ở kinh phận tấu. Làm đứt hẳn lối đi của tà ở ngoài b́ phu v́ là nó c̣n ở chỗ nóâng. Trên nói là “thịnh kinh”, v́ dương đương thịnh ở đó [13]. Mùa Thu, thích ở Kinh du, là v́ sao? [14] Về mùa Thu, hành Kim mới trị thời, Phế khí sắp thâu sái, kim khí sắp phát triển, Dương khí ở nơi hợp, âm khí mới sinh ra. Thấp khí nhiễm vào thân thể, âm khí chưa toàn thịnh, chưa thể vào sâu, cho nên thích ở Du để tả âm tà, thích ở Hợp để hư dương tà. Dương khí mới suy, nên thính ở Hợp (1) [15] Mùa Đông, thích ở Tỉnh, Vinh là v́ sao? Về mùa Đông, hành Thủy mới trị thời. Thận mới “bế” (đóng, như đóng cửa), dương khí suy ít, âm khí thịnh nhiều. Cự dương phục trầm, dương mạch cũng lánh dương phận để quy phụ về bên trong. Cho nên thích ở Tỉnh để hạ khí âm nghịch xuống, thích ở Vinh để làm cho Dương khí được đầy đủ. Cho nên có câu rằng: “mùa Đông thích ở Tỉnh, Vinh, “mùa Xuân không sinh chứng Cừu nục” là v́ lẽ đó. Hoàng Đế hỏi: Phu tử nói trị nhiệt bệnh 59 Du, là những ǵ? Xin cho biết rơ [18]. Kỳ Bá thưa rằng: Trên đầu 5 hàng, mỗi hàng có 5 huyệt để làm vượt bỏ nhiệt nghịch của chư dương. Đại chữ, Ưng du, Khuyết bồn, Bối du, 8 huyệt đó (v́ mỗi huyệt chia làm hai bên mỗi bên một huyệt, mới thành tám), để tả bỏ nhiệt ở trong Hung. Khí nhai, Tam lư, Cự hư, Thượng hạ liêm, 8 huyệt đó (cũng như trên) để tả bỏ nhiệt ở trong Vị. Vân môn. Ngung cốt, Uûy trung, Tủy không 8 huyệt đó (như trên) để tả bỏ nhiệt ở tứ chi [19]. Bên cạnh Du, của năm Tàng đều có năm huyệt 10 huyệt đó để tả bỏ nhiệt của năm Tàng. Phàm 59 huyệt trên đó, đều theo nhiệt ở tả hữu để tả [20]. Người bị thương về khí hàn mà truyền thành bệnh nhiệt, là v́ sao? [21] V́ Hàn quá thời sẽ thành nhiệt (1) [22] |
, In trang này J Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/kinhdien/SACHTOVAN/THIEN61.htm |