Thiên bảy mươi bảy:
SƠ NGŨ QUÁ LUẬN
Hoàng Đế nói rằng:
Phàm trước khi chẩn mạch, nên
hỏi có phải là trước quí mà sau hèn? Nếu
vậy, thời dù không trúng tà, bệnh do trong sinh ra.
Bệnh đó gọi là Thoát doanh. Nếu trước giàu mà
sau nghèo… Bệnh đó gọi là Thất tinh. Năm khí
lưu niên, bệnh nó dồn lại. Y công chẩn bệnh,
không biết bệnh danh. Đó là một lỗi. [1]
Phàm muốn chẩn bệnh, phải hỏi sự
uống, ăn, cư xử, bạo lạc hay bạo
khổ, trước xướng sau khổ, những
trường hợp đó đều làm thương tinh
khí; tinh khí kiệt tuyệt, khiến cho h́nh thể ră
rời. Bạo nộ thời dương Aâm, bạo
hỷ thời thương Dương, quyết khí thượng
hành, mạch măn thời h́nh khứ. Ngự y chẩn
bệnh, không biết như vậy. Đó là hai lỗi. [2]
Phàm chẩn bệnh, phải biết so
sánh những bệnh Kỳ hằng, biết được
là giỏi. Bệnh đó không biết, sao được là
biết chẩn. Đó là ba lỗi. [3]
Chẩn bệnh phải chú ư vào “tam
thường” (tức là tinh, khí, thần). Vậy phải
hỏi trước quí sau tiện? Hoặc mới bị
thất phế, bị nguy nan? Nếu bị những
trường hợp như vậy, thời tinh thần
sẽ bị thương; dù không phạm phải tà khí,
cũng tất sinh ra b́ tiêu, cân khuất, khó ḷng sinh tồn.
Y giả không xét ở chỗ đó mà chữa liều, đó
là bốn lỗi. [4]
Phàm chẩn bệnh lại phải
biết khí huyết suy vượng như thế nào.
Như người đương giàu có mà bị sa sút,
thời thần hồn bị thương. V́ đó,
chủ của Tâm là Mạch, chủ của Can là Cân, như
bị cắt đứt… Vậy phải t́m ở nguyên nhân
chứng hậu để điều trị. Nếu
bỏ lỡ, đó là năm lỗi. [5]
Cho nên nói rằng: thánh nhân trị
bệnh, phải biết rơ lẽ Aâm Dương của
trời đất, sự kinh hỷ của bốn mùa…
Rồi do đó mà hoặc dùng châm, cứu, biêm thạch và độc
dược; lại phải biết rơ bản thủy
của bệnh mà tham xét với “bát chính, cửu hậu…”
Thời bệnh không c̣n đâu xót được nữa(1).
[6]
|