Y HỌC CỔ TRUYỀN - KINH ĐIỂN |
|
THIÊN 59: VỆ KHÍ THẤT THƯỜNGHoàng Đế hỏi: "Vệ khí vận hành thất thường bị lưu trệ ở trong bụng, súc tích không vận hành được, uất tụ lại nhưng không có nơi nhất định, làm cho trướng măn ở chi thể, hông sườn và Vị hoăn, hơi thở suyễn, khí nghịch lên trên, dùng phương pháp ǵ để có thể trừ được chứng bệnh này ?”[1]. Kỳ Bá đáp : "Khi nào khí tích lại ở trong ngực, ta sẽ thủ các huyệt ở vùng thượng bộ để trị[2], khi nào khí tích lại ở trong bụng, ta sẽ thủ các huyệt ở vùng hạ bộ để trị[3], khi nào cả 2 vùng trên và dưới ngực và bụng đều trướng măn, ta có thể thủ các huyệt quanh vùng để trị”[4]. Hoàng Đế hỏi: "Thủ những huyệt nào ?”[5]. Kỳ Bá đáp : "Khí tích ở vùng ngực, nên châm tả huyệt Đại Nghênh, Thiên Đột và Hầu trung (Liêm Tuyền)[6], Khí tích ở vùng bụng nên châm tả huyệt Tam Lư và Khí Nhai (Khí Xung)[7], Nếu cả vùng ngực và bụng đều trướng măn, nên châm tả các huyệt trên như Nhân Nghênh, Thiên Đột, Liêm Tuyền, và các huyệt dưới như Tam Lư, Khí Nhai, và huyệt nằm bên dưới sườn cụt 1 thốn là huyệt Chương Môn[8], Nếu bệnh t́nh nặng hơn, nên áp dụng phép châm theo kê túc ( vết chân gà)[9]. Trong lúc chẩn đoán, nếu thấy mạch của bệnh nhân đại mà huyền cấp và mạch tuyệt không đến, da vùng bụng căng lên dữ dội th́ không nên châm”[10]. Hoàng Đế nói: "Đúng ! “[11]. Hoàng Đế hỏi Bá Cao: "Căn cứ vào đâu để biết bệnh thuộc về b́ nhục, cân cốt, huyết khí ?”[12]. Bá Cao đáp : “Khi nào sắc của người bệnh hiện lên trong khoảng 2 chân mày mà mỏng và bóng láng, đó là triệu chứng của b́ phu[13]; Môi hiện lên các màu sắc như xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, đó là triệu chứng của bệnh của cơ nhục, doanh khí hao tán ra ngoài làm cho da bị thấp ướt, đó là triệu chứng của bệnh ở huyết khí[14], Đôi mắt hiện lên các màu sắc như xanh, vàng, đỏ, trắng, đen, đó là triệu chứng của bệnh ở cân[15], Vành tai khô héo không nhuận trạch, như có đầy chất bẩn, đó là triệu chứng của bệnh ở cốt”[16]. Hoàng Đế hỏi: "H́nh trạng của bệnh biểu hiện ở nơi nào ? Thủ huyệt châm trị như thế nào ?”[17]. Bá Cao đáp : “Ôi ! Sự biến hóa của các bệnh không thể kể hết được, tuy nhiên, b́ bệnh có bộ của nó, nhục bệnh có bắp của nó, huyết khí bệnh có chỗ vận hành của nó, cốt bệnh có chỗ thuộc vào của nó”[18]. Hoàng Đế hỏi: "Ta mong được nghe về những nguyên nhân ấy”[19]. Bá Cao đáp : “Bộ vị của b́ bị bệnh, nên thủ huyệt trị nơi cạn của tứ chi[20], Các bắp của cơ nhục bị bệnh, nên thủ huyệt châm trị nơi trong khoảng phận nhục của bắp tay, bắp cẳng chân, tức nơi vận hành của các kinh Dương, và những nơi bắp thịt gồ lên, con đường vận hành của kinh Túc Thiếu âm (Thận)[21], Huyết khí bị bệnh, nên thủ huyệt châm trị nơi các lạc mạch có kinh khí đi qua, khi nào khí huyết bị ủng tắc lưu lại, nó sẽ làm cho nơi đó bị thịnh (gồ lên)[22], Cân bị bệnh th́ không cần có sự phân biệt Âm Dương, bên phải bên trái ǵ cả, chỉ căn cứ vào nơi bộ vị phát ra bệnh để châm trị[23], Bệnh ở tại cốt, nên thủ huyệt nơi thuộc vào của nó (tức những nơi quan tiết), để châm trị, bởi v́ những huyệt cốt không chính là nơi tiếp nhận tủy dịch để làm sung thực cho năo tủy”[24]. Hoàng Đế hỏi: "Phép thủ huyệt phải thế nào ?”[25]. Bá Cao đáp : “Ôi ! Sự biến hóa của bệnh không giống nhau, bệnh có phù có trầm, phép châm có sâu có cạn, phép trị liệu thật vô cùng, ta phải căn cứ vào t́nh huống của bệnh nơi b́ nhục cân cốt để mà đưa vào bộ vị của từng loại để thủ huyệt châm: bệnh nhẹ nên dùng phép châm cạn, bệnh nặng nên dùng nhiều kim, tùy theo bệnh biến mà ta điều khí, cho nên gọi đây là bậc thượng công: thầy thuốc khéo”[26]. Hoàng Đế hỏi Bá Cao: "H́nh thân của con người có béo gầy, có lớn nhỏ, có hàn ôn; về tuổi tác, có lăo, có tráng, có thiếu, có tiểu, làm thế nào phân biệt được những khác biệt ấy ?”[27]. Bá Cao đáp : “Con người từ 50 tuổi trở lên gọi là lăo, từ 20 tuổi trở lên gọi là tráng, từ 18 tuổi trở xuống gọi là thiếu, từ 6 tuổi trở xuống gọi là tiểu”[28]. Hoàng Đế hỏi: "Lấy ǵ để am hiểu vấn đề béo và gầy ?”[29]. Bá cao đáp :”Con người béo chia làm ph́, cao, nhục 3 loại”[30]. Hoàng Đế hỏi: "Phân biệt thế nào về 3 loại người này ?”[31]. Bá Cao đáp : “Các bắp thịt vùng vai, tay, gối, đùi... được rắn chắc, b́ phu sung măn, đó là loại h́nh của người ph́ [32], Các bắp thịt ... không rắn chắc, b́ phu mềm nhăo, đó là loại h́nh của người cao[33], B́ phu và cơ nhục bám chắc vào nhau, đó là loại h́nh của người nhục”[34]. Hoàng Đế hỏi: "Phân biệt thế nào về sự hàn ôn của 1 người ?”[35]. Bá Cao đáp : “Người thuộc loại h́nh cao, bắp thịt của họ mềm mà nhuận, tấu (lư) thô, thân của họ hàn, tấu (lư) nhuyễn mà kín, thân của họ nhiệt[36]. Người thuộc loại h́nh chỉ, bắp thịt của họ rắn chắc, tấu lư của họ nhuyễn mà kín, thân của họ nhiệt, tấu (lư) thô, thân của họ hàn”[37]. Hoàng Đế hỏi:"Những người này biểu hiện ra thân h́nh béo gầy, to nhỏ như thế nào ?”[38]. Bá Cao đáp : “Loại h́nh của người cao, (Dương) khí nhiều (thịnh) b́ phu của họ lơi lỏng hơn, cho nên bụng của họ lơi và phệ xuống[39]. Loại h́nh của người nhục, thân thể họ to lớn[40]. Loại h́nh của người chỉ (cơ nhục kín, chắc) cho nên thân thể của họ nhỏ hơn loại cao và nhục”[41]. Hoàng Đế hỏi: "Tất cả 3 loại h́nh của số người nói trên, về mặt khí huyết nhiều ít như thế nào ?”[42]. Bá Cao đáp : “Loại người cao th́ khí của họ nhiều, khí thuộc Dương, mà khí nhiều th́ nhiệt, người nhiệt th́ dễ chịu được lạnh [43]. Loại người nhục th́ huyết của họ nhiều, huyết nhiều th́ làm cho h́nh nhân được sung thực, h́nh nhân được sung thực th́ sẽ được b́nh ḥa[44]. Loại người chỉ th́ huyết của họ thanh, khí của họ hoạt trơn mà ít, cho nên h́nh thân của họ không thể to lớn được[45]. Những loại người này khác với người b́nh thường (chúng nhân )”[46]. Hoàng Đế hỏi: "Chúng nhân là người như thế nào ?”[47]. Bá Cao đáp : “Chúng nhân là người mà từ da thịt, mỡ cao, mỡ chỉ (b́nh thường) không thể thêm vào cho mập lên được, huyết và khí cũng b́nh ḥa không thể nhiều hơn về phía nào, v́ thế h́nh thân của họ không nhỏ hơn mà cũng không to lớn hơn, tất cả từ b́ nhục cân cốt đều tự cân xứng nhau với vóc dáng của ḿnh, ta gọi những người đó là chúng nhân”[48]. Hoàng Đế nói: " Đúng thế ! Phép trị phải thế nào ?”[49]. Bá Cao đáp : “Trước hết nên phân biệt cho được 3 loại h́nh khác nhau như đă nói, phải nắm cho được sự nhiều ít của huyết, sự thanh trọc của khí, rồi sau đó mới áp dụng phép điều ḥa khí huyết. lúc điều trị, đừng để mất đi cái lẽ thường của sự vận hành của kinh mạch[50]. Xin nhắc lại loại h́nh của người cao bụng của họ lơi và phệ xuống, loại h́nh của người nhục th́ trên dưới đều to lớn, loại h́nh của người chỉ, cho dù họ có nhiều mỡ béo, họ cũng không thể to lớn như người cao và nhục được”[51]. |
, In trang này J Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/kinhdien/linhkhu/THIEN59.htm |