MẠCH VI

( ·L ¯ß - MINUTE (FEEBLE) PULSE - POULS PETITE).

A- ĐẠI CƯƠNG

- Vi là nhỏ, mạch đi chập chờn như có như không.

- Thuộc loại mạch âm, thuộc về Bát Lý Mạch.

B- HÌNH TƯỢNG MẠCH VI

- Chương ‘Biện Mạch Pháp’ (TH. Luận) ghi: “Mạch khí chập chờn như mỡ nổi trên canh”.

- Chương ‘Mạch Hình Trạng Chỉ Hạ Bí Quyết’ (M. Kinh) ghi: “Mạch Vi là cực Tế mà Nhuyễn hoặc muốn tuyệt, như có như không”.

- Sách ‘Chẩn Gia Chính Nhãn’ ghi: “Mạch khí thưa, nhỏ, như có như không”.

- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi: “Mạch lờ mờ, rất nhỏ như có, như không, muốn tuyệt mà không phải tuyệt”.

- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Gỉang Nghĩa’ ghi: “Mạch khí không rõ, lờ mờ, lúc ẩn lúc hiện”.

HÌNH VẼ BIỂU DIỄN MẠCH VI

- Sách ‘Mạch Chẩn’ biểu diễn hình vẽ mạch Vi:

C- NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH MẠCH VI

- Chương ‘Biện Mạch Pháp’ (TH. Luận) ghi: “Mạch Vi... do dương khí suy”.

- Sách ‘Chẩn Gia Chính Nhãn’ ghi: “Mạch Vi... do khí và huyết đều hư”.

- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Khí huyết hư suy thì sinh ra mạch Vi”.

D- MẠCH VI CHỦ BỆNH

- Chương ‘Biện Mạch Pháp’ (TH. Luận) ghi: “Các mạch Trầm, Sáp, Nhược, Huyền, Vi là các mạch âm... các bệnh dương thấy mạch âm thì chết. Mạch ở thốn khẩu Vi thì gọi là dương không đủ, âm khí xâm nhập vào phần dương nên sợ lạnh. Hỏi: Có người bệnh không run, không ra mồ hôi mà lại giải là tại sao? Đáp rằng: Mạch thấy Vi là đã từng được phát hãn, như thế, hạ hoặc vong huyết là bên trong không có tân dịch, âm dương tự điều hòa, tất bệnh tự khỏi, vì vậy không run, không ra mồ hôi mà giải vậy”.

- Sách ‘Tần Hồ Mạch Học’ ghi: “Mạch Vi là khí huyết suy vi, gây ra sợ lạnh, phát sốt, mồ hôi ra nhiều. Nam là hư lao nữ thì băng huyết. Mạch bộ thốn Vi thì thở ngắn hoặc kinh sợ. - Bộ quan Vi thì bụng đầy trướng, bộ xích Vi là tinh huyết khí thiếu, sợ lạnh, đau rên rỉ”.

- Chương ‘Y Gia Quan Miện’ (HTYTT. Lĩnh) ghi: “Mạch Vi chủ có bại huyết chảy ra không ngớt, sắc mặt không tươi nhuận. Mạch bộ thốn Vi là khí xông ngược lên, bộ quan Vi là Tâm khí bị uất kết, mạch bộ xích Vi là dưới rốn có khí tích bôn đồn”.

- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi: “Mạch Vi thấy trong chứng vong dương, khí huyết quá suy”.

- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Mạch Vi chủ dương khí suy, các chứng hư của âm dương, khí huyết ở tình trạng nghiêm trọng”.

- Sách ‘Mạch Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Mạch Vi chủ khí hư, mất máu, mồ hôi tự ra, kiết lỵ, họng đau, tay chân tê lạnh, co quắp.

Tả Thốn VI Khí huyết đều suy.	Hữu Thốn VI Thở gấp, đàm ngừng tụ.
Tả Quan VI Ngực đầy tức, tay chân co quắp.	Hữu Quan VI Vị hàn, ăn không tiêu.
Tả Xích VI Đàn ông thì thương tinh. Đàn bà thì băng lậu.	Hữu Xích VI Tiêu chảy, đau dưới rốn.

- Sách ‘Đông Y Lược Khảo’ ghi: “Tay trái: Bộ thốn Vi là huyết kém sinh ra chứng hồi hộp. - Bộ quan Vi là ngực đầy, người mệt, chân tay lạnh. - Bộ xích Vi, đàn ông thì di tinh, tiểu ra máu, đàn bà thì bị bạch đới, băng huyết. Tay phải: bộ thốn Vi là hàn khí kết bế ở thượng tiêu gây ra chứng khí kết, hàn đờm ngưng kết, - Bộ quan Vi là Tỳ Vị bị hư hàn, ăn uống không tiêu, hay ợ, bụng đau luôn, - Bộ xích Vi là hàn khí kết bế ở Thận và Tam tiêu gây ra tiêu chảy”.

E- MẠCH VI KIÊM MẠCH BỆNH

- Chương ‘Biện Mạch Pháp’ (TH. Luận) ghi: “Hỏi: Thương hàn đã 3 ngày, mạch Phù, Sác mà Vi, cơ thể người bệnh lại mát là tại sao? Đáp: Đó là sắp giải và giải vào lúc nửa đêm. Mạch Phù thì ra mồ hôi nhanh mà giải, mạch Sác thì ăn được mà giải, mạch Vi thì mồ hôi ra nhiều mà giải”.

- Chương ‘Bình Mạch Pháp’ (TH. Luận) ghi: “Mạch ở thốn khẩu Vi mà Sáp. Vi là vệ khí không vận hành, Sáp là vinh khí không theo kịp”.

- Chương ‘Biện Thái Âm...Trị’ (TH. Luận) ghi: “Thái âm trúng phong, tay chân nhức mỏi, mạch ở bộ thốn Vi, bộ xích Sáp mà Trường là sắp khỏi”.

- Chương ‘Biện Thiếu Âm...Trị’ (TH. Luận) ghi: “Thiếu âm bệnh thì mạch Vi, Tế, chỉ muốn ngủ, - Thiếu âm bệnh mạch Khẩn, đến 7-8 ngày sau thì đi lỵ, mạch Vi thậm, tay chân lại ấm, mạch không còn Khẩn nữa là bệnh sắp giải”. Thiếu âm trúng phong, mạch bộ thốn Vi, mạch bộ xích Phù là bệnh sắp giải. Thiếu âm bệnh, mạch Vi, Tế, Trầm, chỉ muốn nằm, mồ hôi mà không ra mà không phiền táo, muốn ói, đến 5-6 ngày lại muốn đi kỵ mà phiền táo không nằm được thì chết”.

- Chương ‘Biện Quyết Âm... Trị’ (TH. Luận) ghi: “Quyết âm trúng phong, thấy mạch Vi, Phù là sắp giải, không Phù là chưa giải”.

- Chương ‘Biện Hắc Loạn... Trị’ (TH. Luận) ghi: “Thương hàn mà mạch Vi Sác là chứng hắc loạn”.

- Chương ‘Huyết Tý Hư Lao... Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Bệnh huyết tý... thấy mạch Vi Sáp ở thốn khẩu, và Tiểu Khẩn ở bộ quan”.

- Chương ‘Phế Nuy Phế Ung... Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Hỏi: Chứng ho ngược, xem mạch làm sao để biết nó là chứng phế ung? Thầy đáp rằng: mạch ở thốn Khẩu Vi mà Sác. Vi là do phong, Sác là do nhiệt. Vi thì ra mồ hôi, Sác thì sợ lạnh”.

- Chương ‘Hung Tý Tâm Thống’ (KQY. Lược) ghi: “Mạch phu dương Vi mà Huyền thì bụng đầy, Nếu trong bụng không đầy tức, táo bón, 2 bên sườn đau, đó là do hư hàn từ dưới lên. - Hỏi: Người bệnh bị tích thực làm sao mà phân biệt? - Thầy đáp rằng: Mạch thốn khẩu Phù mà Đại, ấn tay thì Sáp, bộ xích thì Vi mà Sáp là biết có thức ăn tích lại không tiêu”.

- Chương ‘Thủy Khí Bệnh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Mạch phu dương mà Trì, Vi. Vi là khí, Trì là hàn”.

- Chương ‘Ẩu Thổ Uế...Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Mạch ở thốn khẩu Vi mà Sác. Vi là không có khí, không có khí thì mạch Vi Hư, Vi Hư thì huyết không đủ, huyết không đủ thì lạnh ở ngực”.

- Chương ‘Sang Ung, Trường Ung...Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Hỏi: Mạch ở thốn khẩu Phù, Vi mà Sáp thì phải ra mồ hôi, vong huyết. Nếu không ra mồ hôi là tại sao?- Đáp: đó là do vết thương dao búa... Mất máu nhiều nên không ra mồ hôi”.

- Chương ‘Phụ Nhân Sản Hậu...Trị’ (KQY. Lược) ghi: “Sản phụ bị chóng mặt, choáng váng, mạch Vi Nhược, nôn mửa, không ăn được, đại tiện cứng, đầu ra mồ hôi. Sở dĩ như thế là do huyết bị hư”.

- Chương ‘Lục Kinh Thụ Bệnh Phát Thương Hàn Nhiệt Bệnh Trúng’ (G.Ất) ghi: “Nhiệt bệnh đã 7-8 ngày, mạch Vi Tiểu, tiểu ra máu, miệng khô thì 1 ngày rưỡi sau sẽ chết - Nếu thấy mạch Đại thì 1 ngày sau sẽ chết”.

G- MẠCH VI VÀ ĐIỀU TRỊ

- Chương ‘Biện Thái Dương...Trị’ (TH. Luận) ghi: “Thái dương bệnh đã 8-9 ngày, triệu chứng như sốt rét, phát sốt, sợ lạnh, nóng nhiều lạnh ít, không ói mửa, đại tiện đã thấy điều hòa, trong ngày phát sốt, rét 2-3 lần, mạch Vi, Hoãn là sắp giải. Mạch Vi mà sợ lạnh là âm dương đều hư, vì vậy không thể lại dùng các phép phát hãn, thổ hạ.- Thái dương bệnh, phát nóng sợ lạnh, nóng nhiều lạnh ít, mạch Vi,Nhược đó là vô dương, vì vậy, không thể dùng phép hãn được, cho uống bài Quế Chi Nhị Việt Tỳ Nhất Thang (Quế Chi, Ma Hoàng, Thược Dược, Chích Thảo, Thạch Cao, Đại Táo, Sinh Khương). Thái dương trúng phong, mạch Phù, Khẩn, phát sốt, sợ lạnh, cơ thể đau nhức ) ra mồ hôi mà lại phiền táo thì cho uống bài Đại Thanh Long Thang (Ma Hoàng, Hạnh Nhân, Thạch Cao, Quế Chi, Chích Thảo, Sinh Khương, Táo). Nếu thấy mạch Vi, Nhược, ra mồ hôi, mà sợ gió thì không thể uống, nếu uống thì tất sẽ sinh ra chứng quyết nghịch, gân cơ và thịt bị máy giật, đó là nghịch chứng,- Mạch Phù Sác, ra mồ hôi mà lạnh, nếu lầm mà dùng phép hạ thì làm cho cơ thể nặng, hồi hộp. Không thể dùng phép phát hãn mà hãy chờ cho mồ hôi tự ra thì khỏi. Sở dĩ như vậy là vì mạch ở bộ xích Vi, đó là phần biểu bị hư, phải chờ cho phần biểu và lý đều thực, tân dịch đều hòa thì mồ hôi tự ra mà khỏi.- Sau khi đã dùng phép hạ mà lại còn phát hãn, tất làm cho lạnh run, mạch Vi Tế, sở dĩ có như vậy là vì trong và ngoài đều bị hư. - Sau khi đã dùng phép hạ mà lại còn phát hãn làm cho suốt ngày phiền táo, không ngủ được, đêm thì yên tĩnh, không ói, không khát, không có chứng biểu, mạch Trầm, Vi, cơ thể không nóng lắm, dùng bài Can Khương Phụ Tử Thang mà chữa (Can Khương, Phụ Tử).- Thái dương bệnh chưa chữa, mạch ở xích và thốn đều Vi, trước thì run rẩy, sau ra mồ hôi mà giải, dùng bài Điều Vị Thừa Khí Thang (Đại Hoàng, Chích Thảo, Mang Tiêu).- Thương hàn đã 13 ngày, nói xàm là có nhiệt, nên dùng phép hạ... Nếu tự hạ lỵ thì mạch phải Vi quyết, nay lại điều hòa là do nội thực, cho uống bài Điều Vị Thừa Khí Thang (Đại Hoàng,Chích Thảo, Mang Tiêu).- Gặp mạch Vi Sác thì không được dùng phép cứu vì hỏa tà sẽ làm cho phiền nghịch. Thái dương bệnh đã 6-7 ngày mà chứng biểu vẫn còn mạch Vi mà Trầm, không bị kết hung, người bệnh như phát cuồng, nhiệt ở hạ tiêu, vì vậy bụng dưới đầy cứng, tiểu tiện tự lợi, đại tiện ra máu rồi tự khỏi. Sở dĩ như vậy là vì Thái dương đi theo kinh, ở huyết, ở lý mà ra. Cho uống bài Để Đương Thang (Thủy Điệt, Mang Trùng, Đại Hoàng, Đào Nhân)- Bệnh thương hàn sau khi dùng phép thổ, hạ, lại còn phát hãn, tất thấy hư phiền, mạch Vi thậm, 7-8 ngày sau thì vùng vị quản đầy tức, đau dưới 2 bên sườn, khí xung nghịch lên họng, hoa mắt, lâu ngày sẽ thành chứng nuy”.

- Chương ‘Biện Thiếu Âm...Trị’ (TH. Luận) ghi: “Thiếu âm bệnh đi lỵ mà mạch Vi, cho uống bài Bạch Thông Thang (Phụ Tử, Thông Bạch, Can Khương). Thiếu âm bệnh, đi lỵ phân lỏng, trong lạnh ngoài nóng, tay chân lạnh, mạch Vi muốn tuyệt, cơ thể không sợ lạnh, sắc mặt đỏ, bụng đau, nôn oẹ khan, họng đau hoặc ngưng đi lỵ mà mạch lại không hiện ra, cho uống bài Thông Mạch Tứ Nghịch Thang (Chích Thảo, Phụ Tử, Can Khương)- Thiếu âm bệnh đi lỵ mà mạch Vi, Sáp, nôn mửa mà ra mồ hôi... nên dùng phép ôn cứu ở trên (Bá Hội)”.

- Chương ‘Biện Quyết Âm...Trị’ (TH. Luận) ghi: “Thương hàn đã 6-7 ngày, mạch Vi, chân tay lạnh, phiền táo, nên cứu ở quyết tâm. Nếu đã dùng phép cứu mà vẫn còn bị quyết lãnh không hồi phục được thì chết”.

- Chương ‘Biện Hoắc Loạn...Trị’ (TH. Luận) ghi: “Đã nôn mà còn đi lỵ, tiểu tiện lợi, ra mồ hôi nhiều, đại tiện phân lỏng, trong lạnh ngoài nóng, mạch Vi muốn Tuyệt, cho uống bài Tứ Nghịch Thang (Sài Hồ, Chỉ Thực, Chích Thảo, Thược Dược). Sợ lạnh, mạch Vi mà lại đi lỵ, lỵ ngưng mà lại bị vong huyết thì cho uống bài Tứ Nghịch Gia Nhân Sâm Thang (Chích Thảo, Phụ Tử, Can Khương, Nhân Sâm).

- Chương ‘Huyết Tý Hư Lao...Trị’ (KQY. Lược) ghi:”Chứng huyết tý, mạch âm dương đều Vi, bộ thốn và quan đều Vi, bộ xích thì Tiểu Khẩn , cơ thể mất cảm giác như chứng phong tý , cho uống bài Hoàng Kỳ Quế Chi Ngũ Vật Thang (Hoàng Kỳ, Quế Chi, Thược Dược, Sinh Khương , Táo) - Các chứng thất tinh... thấy mạch ở thốn khẩu Vi, Khẩn, đàn ông thì thất (mất) tinh, đàn bà thì mộng thấy giao hợp, cho uống bài Quế Chi Long Cốt Mẫu Lệ Thang (Quế Chi, Thược Dược, Cam Thảo, Sinh Khương, Táo, Long Cốt, Mẫu Lệ).

- Chương ‘Hung Tý Tâm Thống...Trị’ (KQY. Lược) ghi: ”Mạch phu dương Vi mà Huyền thì bụng đầy, nếu bụng không đầy tức, đại tiện khó, 2 bên sườn đau, đó là do hư hàn tứ dưới lên, cho uống thuốc ôn”. ”Mạch ở thốn khẩu Phù mà Đại, ấn tay thì Sáp, bộ xích thì Vi mà Sáp là biết có thức ăn tích lại không tiêu cho uống bài Đại Thừa Khí Thang (Đại Hoàng, Chi Thực, Hậu Phác, Mang Tiêu)”.

- Chương ‘Đờm Ẩm Khái Thấu...Trị’ (KQY. Lược) ghi: ”Đã hạ bằng bài Thanh Long Thang , miệng khô, hay khạc, mạch bộ thốn Trầm, bộ xích Vi, tay chân lạnh, khí xung từ bụng dưới lên ngực, tay chân tê, sắc mặt như say rượu, tiểu tiện khó, hay chóng mặt, cho uống bài Phục Linh Quế Chi Bạch Truật Cam Thảo Thang (Phục Linh , Quế Chi, Cam Thảo, Bạch Truật)”.

- Chương ‘Y Gia Quan Miện’ (HTYTT. Lĩnh) ghi: ”Mạch Vi... đó là Thận khí, Mệnh môn suy yếu... Đàn bà dùng bài Phục Long Can Tán (Phục Long Can, Sinh Địa, Xuyên Khung, Quế Tâm, Tế Tân, Bạch Chỉ, Can Khương, Thược Dược, Ngô Thù Du, Chích Thảo)... Bổ hư tổn cho chứng này nên dùng bài Đương Quy Thược Dược Thang (Đương Quy, Thực Dược, Nhân Sâm, Quế Tâm, Sinh Khương, Cam Thảo, Táo, Can Địa Hoàng). Có chỗ nói là không bằng dùng bài Bát Vị Địa Hoàng Hoàn (Thục Địa, Sơn Thù, Hoài Sơn, Đan Bì, Trạch Tả, Bạch Linh, Nhục Quế, Phụ Tử). Mạch bộ thốn Vi là khí xông ngược lên, cho uống bài Cách Khí Tán (Nhục Đậu Khấu Nhân, Mộc Hương, Can Khương, Hậu Phác, Thanh Bì, Cam Thảo, Tam Lăng, Ích Trí Nhân, Nga Truật, Nhục Quế, Trần Bì, Tân Lang, Chỉ Xác). Mạch bộ quan Vi là Tâm khí bị uất kết, cho uống bài Quân Khí Tán (Đinh Hương, Mộc Hương, Đàn Hương, Hoắc Hương, Bạch Đậu Khấu Nhân, Sa Nhân, Cam Thảo) hoặc bài Phụ Tử Lý Trung Thang (Bạch Truật, Nhân Sâm, Can Khương, Phụ Tử, Cam Thảo). Mạch bộ xích Vi là chứng bôn đồn, cho uống bài Nhất Trí Thang (Nhân Sâm, Phục Thần, Bạch Truật, Cam Thảo, Hoàng Kỳ, Ích Trí Nhân, Viễn Chí, Bá Tử Nhân, Trần Bì, Mộc Hương, Sinh Khương, Táo), hoặc dùng bài Bát Vị Địa Hoàng Hoàn bội Quế và Phụ Tử”.

H- MẠCH VI QUA CÁC LỜI BÀN

- Sách ‘Chẩn Gia Chính Nhãn’ ghi: “Bệnh lâu ngày mà thấy mạch Vi thì thường không cứu chữa được, vì chính khí đã bị tuyệt. Mạch ở bộ thốn Vi thì sợ lạnh, bộ xích Vi thì phát sốt, nếu không đại bổ thì sẽ khó khỏi. Cao-Dương-Sinh nói: Mạch Vi thuộc âm... là băng lậu, đới hạ, xương tủy khô kiệt” cũng chưa nói đủ hết chủ bệnh của mạch Vi”.

- Chương ‘Mạch Thần’ (CNT. Thư) ghi: “Mạch Vi... là triệu chứng khí huyết đều hư, sợ lạnh, kinh sợ, khiếp nhược, trung tiêu bị hàn, đầy trướng, nôn mửa, tiêu chảy, hư hàn, ăn không tiêu, bụng và thắt lưng đau. Đây tuy là khí huyết đều hư nhưng nói đúng hơn là do nguyên dương hao tổn nên thấy các triệu chứng âm hàn”.

- Sách ‘Mạch Học Giảng Nghĩa’ ghi: “Bệnh đã lâu ngày mà thấy mạch Vi là chính khí sắp tuyệt, mới bị bệnh mà thấy mạch Vi là thụ (cảm) tà chưa nặng, còn chữa được”.

- So sánh giữa mạch Vi và mạch Tế, Đường-Tôn-Hải nhận xét như sau: Mạch Vi chủ khí hư hơn là huyết hư, mạch Tế chủ huyết hư hơn là khí hư, vì khí hư nên mạch nhẩy không có sức, còn huyết hư thì (tượng) mạch nhỏ”.

I- CÁC Y ÁN MẠCH VI

Y Án Mạch VI Mà SÁC

(Trích trong ‘Tục Danh Y Loại Án’).

“Trương-Phi-Trù chữa cho con trai ông Ngô. Anh này sau ngày thành hôn bị thổ huyết ra nhiều đến mấy thăng, Ông bảo người nhà lấy 20g Nhân Sâm sắc chung với Đồng Tiện cho uống. Sáng hôm sau, có thầy thuốc bàn là nên dùng Sinh Địa, Sơn Chi, Ngưu Tất, mà không nên dùng Nhân Sâm. Trương-Phi-Trù liền nói: Sáu bộ mạch đều Hư, Vi mà Sác thì biết chắc là không có ứ huyết. Huyết thoát thì phải ích khí điều này đã được định rõ. Nói là không nên dùng Nhân Sâm là không biết rằng “Huyết mà gặp hàn thì sẽ bị ngưng trệ”. Nay thần hồn đã vô chủ, nếu xoay trở chắc sẽ bị hôn mê. Nếu không đại bổ bằng Nhân Sâm thì lấy gì cố liễm được nguyên khí bị cho thoát? Liền dùng 40g Nhân Sâm, sắc, chia làm 2 lần cho uống thì các chứng đỡ nhiều. Sau đó dùng thay đổi các bài Tứ Quân Tử Thang, Bảo Nguyên Thang, Lục Vị Địa Hoàng Hoàn. Rồi lại cho dùng bài Ô Cốt Kê Hoàn điều dưỡng rồi khỏi hẳn”.

Y Án 2 Bộ Xích TRẦM VI

(Trích trong ‘Tôn-Văn-Viên Y Án’).

“Cô dâu trưởng của ông Nghiêm bị đau bụng, bụng có khối nhỏ và thấy rất lạnh. Mạch bộ thốn và quan cả 2 tay đều Hoạt Sác, 2 bộ xích thì Trầm Vi. Đây là do Tỳ khí suy nhược ăn uống không tiêu, lại đang lúc thời tiết ẩm thấp, chắc chắn không đi lỵ cũng bị tiêu chảy, phải đề phòng. Cho uống Bạch Truật, Thương Truật, Phục Linh, Cam Thảo, Mộc Hương, Bán Hạ, Trần Bì, Trạch Tả, Bạch Khấu Nhân. Đến tối quả nhiên đi tả 1 lần, sáng hôm sau đi 1 lần nữa. Bụng dưới đau không giảm mà lại lý cấp hậu trọng. Người bệnh vốn sẵn đã bị hư vì vậy phải bổ kèm thêm hoạt lợi. Cho uóáng Bạch Thược 12g, Quế Tâm 4g, Cam Thảo, Nhân Sâm, Phục Linh, Trạch Tả, Trần Bì, Bạch Truật, mỗi vị 3,2g. Thăng Ma, Cát Căn mỗi vị 2,4g. Uống xong thì thấy mạch đều Nhuyễn Nhược, không còn Hoạt, khối u ở bụng cũng tiêu. Đổi cho uống Nhân Sâm, Hoàng Kỳ, Bạch Truật, Bạch Thược mỗi thứ 8g, Chích Cam Thảo, Trần Bì, Cát Căn, Sài Hồ, Phục Linh mỗi vị 4g. Điều dưỡng 1 thời gian, khỏi”.

MẠCH HỌC