YKHOANET

MẠCH PHÙ

(  ¯B ¯ß  - FLOATING PULSE - PULSE  SUPERFICIEL)

 A- ĐẠI CƯƠNG

- Phù là nổi, Mạch lúc nào cũng nổi sát ở da vì vậy gọi là mạch Phù.

- Thiên ‘Ngọc Cơ Chân Tạng Luận’ (T. Vấn 19) ghi:”Mạch mùa Thu tức là mạch của Phế, thuộc phương tây, muôn vật nhờ đó tới kỳ thu thành, vì vậy khi đến thì nhẹ, hư mà Phù, khi đến thì gấp, lúc đi thì tan tác (tán), vì vậy gọi là Phù”.

- Thiên ‘Tuyên Minh Ngũ Khí’ (T. Vấn 23) ghi:”Phế mạch Mao, ứng với thời bệnh là mùa Thu, ở tạng là Phế, mạch Phế Phù vì vậy mạch Phù cũng là mạch Mao”.

B- MẠCH TƯỢNG CỦA PHÙ

- Nan thứ  18 (Nan kinh) ghi:”Mạch Phù là mạch đi ở trên thịt”

- Chương ‘Mạch Hình Trạng Chỉ Hạ Bí Quyết’ (M. Kinh) ghi:”Mạch Phù nhấc tay lên thì có dư, ấn tay xuống thì không đủ”.

- Chương ‘Sư Truyền Tam Thập Nhị Tắc’ (CTT. Muội) ghi:”Mạch Phù đè xuống thì hơi giảm nhưng không rỗng, nhấc lên thì nổi phù lên mà đi lưu lợi”.

- Quyển ‘Y Gia Quan Miện’ (HTYTT. Lĩnh) ghi:”Phù là mạch dương, ấn nhẹ tay thì thấy đập ở đầu ngón tay rất rõ ràng đầy đủ, ấn nặng tay thì kém hẳn”.

- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi:”Mạch Phù đi nổi ở ngoài mặt da, ấn nhẹ thấy ứng ngay ở ngón tay”.

 HÌNH VẼ BIỂU DIỄN MẠCH PHÙ

- Sách ‘Đồ Chú Nan Kinh Mạch Quyết’ và sách ‘Tam Tài Đồ Hội’ ghi lại hình vẽ mạch Phù như sau:

- Sách ‘Mạch Chẩn’ vẽ như sau:

- Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ diễn tả mạch Phù như sau: Lúc đặt áp lực rất nhẹ (phù thủ ) thì thấy đường cong động mạch nổi lên nhiều, càng đặt thêm áp lực (trung và trầm thủ) thấy hình sóng mạch càng nhỏ đi:

- Về hình ảnh mạch Phù, sách ‘Trung Y Học Cơ Sở ‘ mô tả:”Đường cong của mạch Phù lên nhanh và thẳng tới đỉnh mạch ở đầu sóng đập, đầu sóng đập cũng chỉ nhô  lên 1 chút chứ không nhô cao, nhánh Catarot đi xuống cũng rất chậm, dốc thoai thoải”.

- Sách ‘Kết Hợp YHCT với YHHĐ Trong Lâm Sàng’ ghi:”Từ chân mạch sóng đi nhanh và thẳng tới đỉnh mạch rồi đi rẽ lên trên 1 nửa thân mạch, suốt thời gian tim đẩy máu ra ngoài động mạch. Điều này tương ứng với cách mô tả của YHCT là lúc mới khẽ đặt đầu ngón tay lên động mạch quay đã cảm thấy là đụng ngay vào đầu sóng mạch và mạch đập rõ ở đầu ngón tay của thầy thuốc”.

C- NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH MẠCH PHÙ

- Theo sách ‘Mạch Chẩn’, lời chú giải của Đường Dung Xuyên về mạch Phù như sau:”Luận về khí phận ta có mạch Phù, Trầm, Khẩn, 3 mạch này đều lấy khí phận làm chủ. Luồng mạch nằm trong các màng mỡ của tấu lý ... Nếu Vệ khí tống ra ngoài thì luồng mạch sẽ theo ra ngoài (phù) để thăng lên... Tức là khí ngoại cảm đang ở bì phu, trong lúc đó vệ khí bên trong bị bức bách đánh ra ngoài làm cho luồng mạch bị đánh và động lên thành ra (mạch) Phù như muốn xuất ra ngoài”.

- Chương ‘Sư Truyền Tam Thập Nhị Tắc’ (CTT. Muội)ghi:”Phù là ứng với kinh lạc, cơ biểu, do tà khí xâm nhập vào 3 kinh dương, bức bách mạch khí ra ngoài, vì vậy tượng mạch nổi đầy lên (phuø) dưới ngón tay”.

- Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ và sách ‘Trung Y Biện Chứng Luận Trị Giảng Nghĩa’ cho rằng mạch Phù phát sinh có thể do:

·   Lượng máu ở tim tống ra được tăng lên.

·   Sức co bóp của thành mạch kém.

- Sách ‘Hoàng Hán Y Học’ ghi:”Mạch Phù là do sức của huyết áp đầy ra. Mạch này xuất hiện vào thời kỳ tim đẩy  máu ra”.

- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ giải thích : ”Tà khí xâm nhập vào cơ biểu, tấu lý, vệ dương chống nhau với  ngoại tà thì mạch khí biểu hiện ở ngoài ứng vào trong mà Phù”.

- Sách ‘Cảnh Nhạc Toàn Thư’ ghi:”...Âm hư huyết thiếu, khí trung tiêu hư tổn ắt sinh ra Phù (vô lực)”.

- Sách ‘KH YHHĐ với YHCT  Trong Lâm Sàng’ cũng ghi nhận rằng :”Mạch Phù hiện lên trên (qua) máy suốt thời gian tống máu tâm thu”.

D- MẠCH PHÙ CHỦ BỆNH

-Thiên ‘Mạch Yếu Tinh Vi Luận’ (T. Vấn 17) ghi:”Phù mà tán là chứng chóng mặt, đi đứng không vững. Các  mạch Phù mà người bệnh không nóng nẩy đều thuộc về dương, là bệnh nhiệt”.

- Chương ‘Biện Thái Dương Mạch Chứng Tịnh Trị’ (TH. Luận) ghi:”Thái dương bệnh thì mạch Phù. Mạch Phù là bệnh ở phần biểu”.

- Mục ‘Thổ Nục... Bệnh Mạch Chứng Trị’ (KQY. Lược) ghi:”Mạch ở bộ xích Phù: mắt vàng, chảy máu mũi”.

- Chương ‘Bình Tam Quan Bệnh Hậu Tịnh Nghi Trị’ (M. Kinh) ghi:”Mạch thốn khẩu Phù là trúng phong, phát sốt, đầu đau... Mạch bộ quan Phù thì bụng đầy không muốn ăn... Mạch bộ xích Phù là nhiệt phong tụ ở dưới, tiểu khó...”.  ”Mạch ở bộ quan hơi Phù là nhiệt tích tụ ở Vị, nôn ra giun, hay quên”.

- Mục ‘Hiệu Chính Tần Hồ Mạch Học’ (ĐCNKM.Quyết) ghi:”Bộ thốn mà Phù là đầu đau, chóng mặt hoặc phong đàm tụ ở ngực. Bộ quan Phù là Tỳ suy, Can vượng. Bộ xích Phù (ở trung ấn) là tiểu không thông”.

- Chương ‘Y Gia Quan Miện’ (HTYTT. Lĩnh) ghi:”Bộ Tâm (tả thốn) Phù thì thần không yên, nói cuồng, kinh sợ . Bộ Can (tả quan) Phù thì tê liệt, co quắp, tức ngực, cơ thể đau nhức. Bộ Thận (tả xích) Phù thì ói ra máu, lưng đau, răng đau. Phù mà vô lực là có nhọt ở đầu gối chân . Bộ Tỳ (hữu quan) Phù thì bị lỵ, suyễn, tiêu chảy, ăn kém . Bộ Phế (hữu thốn) Phù thì suyễn, trường phong, mặt nặng, Phế ung (áp xe phổi)”.

- Sách ‘Trung Y Học Khái Luận’ ghi:”Mạch Phù phần nhiều thấy ở chứng biểu, phong tà còn ở bên ngoài. Nếu như mạch Phù vô lực thì thuộc về hư chứng”.

- Sách ‘Trung Y Chẩn Đoán Học Giảng Nghĩa’ ghi:”Mạch Phù chỉ chứng ở biểu, có lực là biểu thực, không lực là biểu hư”.

- Sách ‘Mạch Học Giảng Nghĩa’ ghi:”Mạch Phù chủ bệnh nhiệt, đầu đau, gáy cứng, sợ lạnh, gió, ra mồ hôi, mũi nghẹt, ho khan, khát nước, suyễn, nôn, bỉ khối, phong thủy, bì thủy, khí nghịch lên, huyết hư”.

- Sách’Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’ ghi:”Bệnh truyền nhiễm mới phát thường thấy mạch Phù”.

E- MẠCH PHÙ KIÊM MẠCH BỆNH

- Thiên ‘Thị Thung Dung Luận’ (T. Vấn 76) ghi:”Mạch Phù mà Huyền là Thận bất túc”.

- Nan thứ 4 (N. Kinh) ghi:”Tâm và Phế đều Phù làm sao mà phân biệt? -Thưa: Phù mà Đại, Tán là Tâm bệnh, Phù mà Đoản, Sáp là Phế bệnh”.

- Chương ‘Biện Mạch Pháp’ (TH. Luận) ghi:”Mạch thốn khẩu Phù mà Khẩn. Phù là phong, Khẩn là hàn “-”Mạch Phù mà Hồng, mình đổ mồ hôi ra như dầu, suyễn, không nuốt nước miếng được, cơ thể mất cảm giác, khi tỉnh khi loạn, mạch sống tuyệt vậy”. -”Mạch Phù Trì, mặt nóng đỏ mà run sợ, trong 6-7 ngày phải ra mồ hôi mà giải, nếu không sẽ phát sốt mà mạch càng Trì. Trì là vô dương, vì vậy không cho ra mồ hôi được, thân mình người bệnh sẽ sinh ra ngứa”.

- Chương ‘Biện Dương Minh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (TH. Luận) ghi:”Dương minh bệnh, mạch Phù Khẩn thì nóng từng cơn mà phát tác có lúc”.

- Chương ‘Biện Thiếu Dương Bệnh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (TH. Luận) ghi:”Tam dương cùng bệnh, mạch Phù Đại, chỉ có muốn nằm ngủ, mắt vừa nhắm thì ra mồ hôi”.

- Chương ‘Biện Quyết Âm Bệnh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (TH. Luận) ghi:”Kiết lỵ mà mạch lại Phù Sác ở bộ thốn, xích thì Sáp, đại tiện ắt phải có máu mủ”.

- Chương ‘Huyết Tý Hư Lao Bệnh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (KQY. Lược) ghi:”Đàn ông thấy mạch Phù Nhược mà Sáp thì tinh khí trong, lỏng, vì vậy mà không có con được”.

- Chương ‘Phúc Mãn... Bệnh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (KQY. Lược) ghi:”Mạch thốn khẩu Phù mà Đại, ấn tay lại thấy Sáp, nên biết là ăn không tiêu”.

- Chương ‘Sang Ung... Mạch Chứng Trị’ (KQY. Lược) ghi:”Các mạch Phù Sác thì phát sốt, nếu lại sợ lạnh mà có chỗ đau thì phải phát ra mụt nhọt”.

- Chương ‘Biện Tam Bộ Cửu Hậu Mạch Chứng’ (M. Kinh) ghi:”Mạch Phù mà Đại là trúng phong, đầu nặng, mũi nghẹt”-”3 bộ mạch Phù mà Hoãn là bì phu mất cảm giác “-”Phù, Hồng, Đại, Trường là chóng mặt, điên “-”Phù mà Hoạt là ăn không tiêu, Tỳ không vận hóa “-”Phù mà Tế Hoạt là thương thực”-”Phù mà Đoản là Phế bị tổn thương”.

- Mục ‘Hiệu Chính Tần Hồ Mạch Học’ (ĐCNKM. Quyết) ghi:

·  Mạch Phù Trì là trúng phong.

·  Phù Sác là phong nhiệt.      

·  Phù Hồng là hư nhiệt.  

·  Phù Khẩn là phong hàn.

·  Phù Tán là hư lao.

·  Phù Hư là thương thử.

·  Phù Khổng là mất máu.

·  Phù Hoãn là phong thấp.

- Sách ‘Mạch Học Giảng Nghĩa’ ghi:

·  Mạch Phù Hoãn là phong.

·  Phù Sác là nhiệt.                             

·  Phù Khẩn là Hàn.

·  Phù Sáp là thấp.

·  Phù Hoạt là đàm hỏa, ăn uống không tiêu.

- Sách ‘Định Ninh Tôi Học Mạch’ ghi:”Mạch Phù Sác là cảm nhiệt nhưng nếu thấy Phù Vi là bệnh sắp hết vì nhiệt tà không truyền  sang kinh khác. Phù Trì là cảm hàn. Phù Khẩn là ngoại cảm thương hàn. Phù Đại là bệnh đang tiến triển. Phù Hoạt là cảm thấp khí sinh ra nhiều đàm nhớt . Phù Nhu là thương thấp, khí huyết hao mòn. Phù Huyền là bị ngoại cảm lại kèm khí huyết suy nhược”.

F- MẠCH PHÙ VÀ TRỊ LIỆU

- Chương ‘Biện Thái Dương Mạch Chứng Tịnh Trị’ (TH. Luận) ghi:”Thái dương trúng phong, mạch dương Phù mà âm Nhược. Mạch Dương Phù là tự phát sốt, mạch âm Nhược là tự ra mồ hôi, sợ lạnh, sợ gió, phát sốt, mũi khò khè, oẹ khan, cho uống bài Quế Chi Thang (Quế Chi (tiêm), Bạch Thược, Sinh Khương, Đại Táo, Cam Thảo). ”Bệnh Thái dương đã 10 ngày mạch Phù Tế, chỉ tích nằm là ở ngoài đã giải . Nếu ngực đầy, sườn đau, cho uống bài Tiểu Sài Hồ Thang  (Sài Hồ, Nhân Sâm, Hoàng Cầm, Bán Hạ, Chích Thảo, Đại Táo, Sinh Khương ). Thái dương trúng phong mà mạch Phù Khẩn, phát sốt, sợ lạnh, cơ thể đau, mồ hôi không ra được mà phiền táo, cho uống bài Đại Thanh Long Thang (Ma Hoàng, Hạnh Nhân, Thạch Cao

Quế Chi, Chích Thảo, Sinh Khương, Táo). ”Thương hàn mà mạch Phù Hoãn, cơ thể nặng nề, không đau, có khi nhẹ bớt, không có Thiếu âm chứng thì dùng bài Đại Thanh Long Thang (xem trên) để phát hãn”-”Mạch Phù là bệnh ở phần biểu, có thể phát hãn, cho uống bài Ma Hoàng Thang (Ma Hoàng, Hạnh Nhân, Thạch Cao, Cam Thảo).-”Mạch Phù mà Sác có thể phát hãn cho uống Ma Hoàng Thang “-”Chứng Tiểu Hãm Hung, ngay ở dưới tim, đè thì đau, mạch Phù Hoạt cho uống bài Tiểu Hãm Hung Thang (Hoàng Liên, Bán Hạ, Qua Lâu)-”Dưới tim có biểu khối, đè thấy mềm, mạch bộ quan Phù, cho uống Đại Hoàng Hoàng Liên Thang (Đại Hoàng, Hoàng Liên).-”Thương hàn đã 8-9 ngày, phong thấp tương bác làm cho cơ thể đau nhức, không tự xoay trở được, không ói, không khát, mạch Phù Hư mà Sáp, cho uống Quế Chi Phụ Tử Thang (Quế Chi, Thược Dược, Phụ Tử, Cam Thảo, Sinh Khương, Đại Táo)-”Thương hàn mà mạch

Phù Hoạt, đó là phần biểu có nhiệt, lý có hàn, cho uống Bạch Hổ Thang (Thạch Cao, Chi Mẫu, Ngạnh Mễ, Cam Thảo)”.

- Chương ‘Biện Dương Minh Bệnh Mạch Chứng Tịnh Trị’ (TH. Luận) ghi:”Dương Minh trúng phong, miệng đắng, họng khô, bụng đầy, suyễn, phát sốt, sợ lạnh mạch Phù Khẩn nếu dùng phép hạ sẽ làm cho bụng đầy mà tiểu khó khăn “-”Dương minh bệnh mà mạch Phù Khẩn thì nóng từng cơn mà phát có lúc, nếu chỉ Phù thì ra mồ hôi trộm. Nếu phát nóng mà mạch Phù, khát muốn uống nước lạnh, tiểu không thông thì cho uống Trư Linh Thang (Trư Linh, Phục Linh, Trạch Tả, A Giao, Hoạt Thạch)-”Dương minh bệnh mạch Phù mà không ra mồ hôi, suyễn, phát hãn thì khỏi, cho uống Ma Hoàng Thang (Ma Hoàng, Quế Chi, Hạnh Nhân, Chích Thảo)”.

- Mục ‘Hiệu Chính Tần Hồ Mạch Học’ (ĐCNKM.Quyết) ghi:

·  Mạch Phù dùng bài Tiểu Sài Hồ Thang (Sài Hồ, Hoàng Cầm, Ngũ Vị Tử, Bán Hạ, Bạch Thược, Nhân Sâm, Tang Bạch Bì).

·  Bộ thốn Phù: dùng Quế Chi Thang (Quế Chi, Xích Thược, Chích Thảo).-Ma Hoàng Thang (Ma Hoàng, Quế Chi, Hạnh Nhân, Cam Thảo).

·  Bộ quan Phù: dùng Điều Trung Thang (Hậu Phác, Trần Bì, Bán Hạ, Nhân Sâm, Bạch Truật, Chích Thảo).

·  Bộ xích Phù: dùng Thất Thánh Hoàn (Tân Lang, Mộc Hương, Khương Hoạt, Xuyên Khung, Quế, Đại Hoàng, Úc Lý Nhân).

- Chương ‘Y Gia Quan Miện’ (HTYTT. Lĩnh) ghi:

·  Mạch tả thốn chủ Hồng, Đại mà thấy Phù là ngoại cảm phong tà, mạch hữu thốn chủ Sáp (kim) mà thấy Phù, nên cho uống Sâm Tô Ẩm (Mộc Hương, Tử Tô, Can Cát, Bán Hạ, Tiền Hồ, Nhân Sâm, Phục Linh, Chỉ Xác, Cát Cánh, Trần Bì, Chích Thảo).

·  Mạch tả quan chủ Huyền (mộc) mà thấy Phù, mạch hữu quan thuộc Hoãn (thổ) mà thấy Phù thì nên dùng bài Bồi Thổ Cố Trung Thang thêm Bạch Thược.

·  Mạch tả xích chủ về Trầm, thuộc Thủy, nay có mạch Phù, hữu xích chủ về mạch của tướng hỏa, nay có mạch Phù, nên chữa bằng bài Tứ Vật Thang (Bạch Thược, Đương Quy, Thục Địa, Xuyên Khung). Nếu không khỏi, cho uống Lục Vị Địa Hoàng Thang (Thục Địa, Đan Bì, Phục Linh, Sơn Thù, Hoài Sơn, Trạch Tả).

·  Tả xích (mạch bộ thận) Phù Khẩn thì tai điếc, cho uống Lục Vị Địa Hoàng Thang thêm Xương Bồ.

·  Tả quan Phù quá thì gân yếu, chân tay mềm yếu, không có sức, dùng bài Tiêu Dao Tán (Đương Quy, Phục Linh, Bạch Truật, Thược Dược, Sài Hồ, Chích Thảo). Nếu thấy bụng trướng nên dùng bài Bồi Thổ Cố Trung Thang Gia Vị.

·  Tả quan Phù Đại kiêm Thực, mắt đỏ và mờ tối như có vật gì che lấp, cho uống bài Tiêu Dao Tán, thêm Hoàng Cầm hoặc bài Long Đởm Tả Can Thang (Long Đởm Thảo, Hoàng Cầm, Chi Tử, Trạch Tả, Mộc Thông, Xa Tiền Tử, Đương Quy, Sinh Địa, Sài Hồ, Cam Thảo).

·  Hữu thốn Phù và Thực là trong họng khô đau, đại tiện bón, mũi không ngửi thấy mùi, cho dùng bài Sài Hồ Thang (Sài Hồ, Hoàng Cầm, Bán Hạ, Nhân Sâm, Tử Thảo, Hoàng Liên, Phục Linh, Cam Thảo).

·  Hữu quan hơi Phù là khách nhiệt làm thương tổn, lúc nóng lúc lạnh, nhưng thưa. Cho uống bài Tùứ Quân Tử Thang (Nhân Sâm, Phục Linh, Bạch Truật, Cam Thảo) thêm Sài Hồ.

 G- CÁC LỜI BÀN VỀ MẠCH PHÙ

 - Chương ‘Mạch Thần’ (CNT. Thư) ghi: “Tuy nói rằng mạch Phù là bệnh ở biểu nhưng nếu đúng là do ngoại cảm phong hàn thì mạch lại không Phù mà chỉ Khẩn, Sác, hơi kèm theo Phù. Nếu Tà ở biểu thì phải phát sốt mà không ra mồ hôi, cơ thể đau nhức. Nếu mạch Phù mà kèm theo Hoãn thì không phải là tà ở biểu. Cách chung, Phù mà có lực, có thần là dương hữu dư, dương hữu dư thì sẽ thấy đờm ở trong hoặc khí ủng trệ ở trên, cứ dựa vào đó mà suy ra. Nếu Phù mà không có lực, không rỗng thì phần âm bất túc, âm không đủ thì thủy suy, vì vậy, hoặc là huyết không nuôi tâm hoặc tinh không hóa ra khí, do đó, có thể biết là ở trong bị hư. Nếu dựa vào mạch Phù, thấy các chứng kể trên mà cho là chứng thuộc phần biểu thì rất tai hại. Mạch Phù, Đại mà Huyền, rất cứng, thậm chí gấp 4 lần trở lên, sách Nội Kinh gọi là Quan Cách. Ở đây không nói đến việc có thần mà là do chân âm quá hư, vì vậy dương vọt lên cao nhưng không có gốc, là triệu chứng rất nguy hiểm”.

- Chương ‘Sư Truyền Tam Thập Nhị Tắc’ (CTT. Muội) ghi:”Bệnh thương hàn thấy mạch ở bộ xích, thốn đều Phù là bệnh ở Thái dương, vì vậy, mạch Phù chủ bệnh đều thuộc về biểu nhưng phải có lực mới là tà khí  hữu dư. Mạch ở bộ thốn và quan đều Phù nhưng ở bộ xích lại Nhược, Trì tức là trường hợp mà Trương-Trọng- Cảnh đã nói: ”Mạch dương Phù âm Nhược” đó là do huyết thiếu, dinh khí  không đủ... Tuy trong sách Nội Kinh có ghi: ”Chứng trường tiết ra lẫn bọt trắng, thấy mạch Trầm thì sống, gặp mạch Phù thì chết“. Nhưng nếu do phong mộc khắc Tỳ thì lúc đầu thường thấy mạch Phù, chỉ cần thăng, tán là khỏi. Nên biết rằng “Bệnh âm thấy mạch dương thì sống“ còn như mạch Trầm, Tế, Hư, Vi mà lại thấy cuồng táo, phiền khát thì khó mà chữa được.

H-  Y ÁN VỀ MẠCH PHÙ

 Y Án Mạch PHÙ Sác mà Tán

(Trích trong Mục ‘Thương Hàn’ của bộ ‘Danh Y Loại Án’).

“Hoạt Bá Nhân chữa cho 1 phụ nữ, vào tiết trời nóng mà cơ thể lại lạnh, không phát sốt mà lại tự ra mồ hôi, miệng khô, phiền khát, chỉ thích nằm trong nước. Xem mạch thấy Phù Sác nhưng ấn mạnh tay lại Tán. Cơ thể lạnh chính ra mạch phải Trầm Vi, nay lại Phù Sác, ấn mạnh lại Tán. Phải dùng phép ôn để cứu. Đó là cách bỏ mạch theo chứng (xả mạch tòng chứng). Đây là do dương thịnh âm cách, ăn uống sinh lạnh, nằm ngồi ở ngoài mưa gió mà ra. Dùng bài Chân Vũ Thang (Phục Linh, Bạch Thược, Bạch Truật, Phụ Tử, Sinh Khương), sắc cho uống lạnh. Uống 1 lần thì hết mồ hôi, 2 lần hết phiền táo, 3 lần thì bình phục như xưa”.

Y Án Mạch PHÙ ĐẠI.

(Trích trong phần ‘Nội Thương’ của bộ ‘Danh Y Loại Án’)

“Uông Thạch Sơn chữa cho 1 người đã hơn 30 tuổi, thường do cảm hàn mà phát sốt, đã uống phát biểu mà không bớt. Sau đó lại uống bài Tiểu Sài Hồ Thang (Sài Hồ, Bán Hạ, Hoàng Cầm, Nhân Sâm, Chích Thảo, Sinh Khương, Táo) thì lại bị nóng dữ dội, mồ hôi ra nhiều rồi mê man không  biết là mình đang ở đâu, nằm thì như ở trên mây, đi thì như gió thổi, lại thêm hay bị đói, di mộng tinh. Uông Thạch Sơn thấy người bệnh mập mạp mà mạch Phù Đại như ngón tay liền  nói: ”Trường hợp này do nội hỏa thiêu đốt sinh ra cực hư rồi“. Sách Mạnh Kinh có ghi: ”Mồ hôi đã ra rồi mà mạch vẫn  không giảm thì chết” may là người bệnh này tuy mạch Đại nhưng ấn tay xuống không thấy  mạch khí bật lên, vì vậy còn có thể chữa được”. Sách Nội Kinh có ghi: ”Tà khí nhân cơ hội hư mà xâm nhập vào thì phải lấy nội thương làm trọng“. Cho dùng Nhân Sâm, Hoàng Kỳ, Đương Quy, Bạch Truật làm 1 thang thuốc lớn, thêm 1 ít Phụ Tử, Nhục Quế. Uống hơn 10 thang thì bệnh giảm được 2-3 phần. Sau đó bỏ Phụ và Quế đi, thêm Thược Dược. Uống hơn 10 thang thì người bệnh mới biết là mình nằm trên giường, chân đạp đất... Người bệnh mừng mà nói rằng: ”Thoát chết rồi“. Ít lâu sau thì khỏi hẳn“.

QUAN HỆ GIỮA MẠCH PHÙ VÀ CÁC MẠCH KHÁC

- Sách ‘Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu’  xếp các mạch Hồng, Nhu, Tán, Khâu và Cách vào nhóm mạch Phù theo bảng sau:

- Theo sách ‘Lục Mạch Cương Lĩnh’ thì:

·  Phù mà rất hữu lực, như đè vào da trống là mạch Cách.

·  Phù mà hữu lực, mạch chắc dưới tay là mạch Thực.

·  Phù mà vô lực, như luạ ngâm trong nước là mạch Nhu.

·  Phù mà vô lực, nấp dưới tay thoang thoảng là mạch Hư.

·  Phù Đại mà ở giữa rỗng, bên ngoài chắc như ống hành là mạch Khâu.

- Trần Tu Viên nhận định về mạch Phù:

·  Phù mà căng như da trống là mạch Cách.

·  Phù mà đè ở giữa không thấy gì nhưng ở 2 đầu lại là mạch Khổng.

·  Phù mà đi tán loạn là mạch Tán.

Vậy mạch Cách, Khổng và Tán đều căn cứ vào mạch Phù.

YKHOANET

, In trang này   J

Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM
Design by HT MEDSOFT
Xem trang tốt nhất ở độ rộng màn hình 1024 x 768 -- Trình duyệt  Internet Explorer 5.0 trở về sau

http://www.yhoccotruyen.htmedsoft.com/machhoc/htmdocs/MACHPHU.htm