Y HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM - SÁCH Y HỌC CỔ TRUYỀN

.

MẮT KHƠ CỦA TRẺ EM SUY DINH DƯỠNG

Đại cương

Từ thế kỷ thứ 7, sách ‘Chư Bệnh Nguyên Hậu Luận’ đã đề cập đến chứng mắt khơ, ở quyển 28 cĩ ghi: “Dịch cạn, mắt bị khơ dính”.

Năm 1974, Tổ Chức Y Tế Thế Giới (OMS – WHO) đề ra một định nghĩa về bệnh khơ mắt bao gồm tất cả biểu hiện ở mắt của chứng thiếu Vitamin A (Carenca Vitamin A) chẳng những chỉ cĩ những biến đổi cấu trúc của kết mạc, giác mạc mà cĩ cả võng mạc (nếu cĩ) và cả những rối loạn sinh lý liên hệ đến chức năng của tế bào gậy và nĩn của võng mạc. Bệnh khơ mắt khơng đồng nghĩa với mù do thiếu Vitamin A, tuy nhiên, nĩ nêu lên một sự thiếu Vitamin A một cách trầm trọng cĩ thể dẫn đến mù.

+ Là một trong số 4 bệnh nằm trong chương trình phịng chống bệnh mù lịa cĩ thể tránh được của Tổ Chức Y Tế Thế Giới là Khơ Mắt (Xeropthalmia), Mắt Hột (Trachoma), Mù Sơng (Onchocerese) và Đục Nhân Mắt (Cataract).

+ Bệnh dễ xẩy ra ở các nước Đông dân vùng Đông Nam Á mà thức ăn chủ yếu là cơm hoặc cháo, vì gạo hồn tồn thiếu Vitamin A.

+ Gặp nhiều ở trẻ từ 3 tháng đến 5 tuổi.

+ Thuộc chứng Mục Can Sáp, Mục Kết Sáp của Đông Y.

Chứng

Thường gặp nơi các trẻ nhỏ suy dinh dưỡng (cam tích), nhìn kỹ vào mắt cĩ thể thấy lịng trắng và lịng đen khơ như cĩ xoa 1 lớp nến khơng bắt được nước nữa. Để lâu hơn khi trẻ mắt lúc nào cũng nhắm chặt, chĩi mắt thì đến giai đoạn giác mạc mủn nhuyễn, dọa thủng hoặc thủng. Nếu giác mạc thủng sẽ làm nhãn cầu bị teo lại, nhãn cầu viêm cĩ mủ, giác mạc loét sâu, khi khỏi sẽ để lại sẹo trắng dầy làm mù mắt.

Tổ Chức Y Tế Thế Giới đã phân loại bệnh khơ mắt do thiêu Vitamin A ra làm 3 giai đoạn từ nhẹ đến nặng:

- Giai đoạn I: kết mạc bị khơ.

- Giai đoạn II: kết mạc và giác mạc khơ.

- Giai đoạn III: giác mạc loét.

Nguyên nhân

Theo YHHĐ:

- Do suy dinh dưỡng, nhất là nơi trẻ nhỏ cai sữa, chỉ được ăn các loại bột, nước cháo, khơng cĩ Vitamin A, vì vậy nguồn Vitamin A bị giảm đi.

- Sau khi bị một đợt bệnh kéo dài, đặc biệt là ban sởi, viêm phổi, sơ nhiễm lao hoặc rối loạn tiêu hĩa.

Theo YHCT:

+ Do Can Thận âm hư yếu.

+ Can hư, huyết thiếu.

+ Phế âm bất túc.

+ Âm hư hỏa vượng.

Gây nên bệnh

Cơ chế gây bệnh

Vitamin A cĩ vai trịquan trọng trong việc nuơi dưỡng niêm mạc và da nĩi chúng, kể cả trịng trắng và trịng đen mắt. vitamin A hịa tan trong dầu mỡ. Gan cĩ khả năng tiêu hĩa được dầu mỡ để cơ thể hấp thụ được Vitamin A. trẻ suy dinh dưỡng tiêu hĩa kém,gan và ruột yếu, kém chuyển hĩa và hấp thu Vitamin A, gây ra khơ nhuyễn giác mạc. ruột yếu khơng hấp thu được Protid, thiếu Protid gan càng suy và càng tiết mật để tiêu hĩa Vitamin A. gan yếu nên khả năng tàng trữ Vitamin A để cung cấp cho cơ thể càng suy cạn. Vì thế trạng thái này tạo thành một vịng lẩn quẩn: đã suy lại càng suy kém. Ngồi ra trẻ teo gầy, cơ bắp cũng teo, các sợi tạo keo cấu trúc giác mạc càng dễ khơ, đục, loét, mủn.

Điều trị

Theo YHHĐ:

-Với giai đoạn I và II, nếu phát hiện kịp thời và điều trị đúng cách, cĩ thể trị khỏi hồn tồn, khơng để lại vết tích gì.

- Giai đoạn III, việc điều trị cĩ thành cơng hay khơng tùy tình trạng nặng hoặc nhẹ. Giai đoạn này thường là gây nên biến chứng mù, tuy nhiên, cũng nên cố hết sức điều trị vì nhiều khi  tình trạng bệnh ở 2 mắt cĩ những giai đoạn khác nhau, do đĩ, vẫn cĩ thể trị được 1 trong 2 mắt.

Điều trị và Phòng bệnh

(Theo hướng dẫn của Tổ Chức Y Tế Thế Giới)

Tại Việt Nam, tùy nhu cầu và điều kiện xử dụng, đã áp dụng phác đồ điều trị sau:

+ Về việc chích, Tổ Chức Y Tế Thế Giới lưu ý là khơng nên dùng dung dịch dầu để chích bắp trong ngày đầu vì thuốc khuyếch tán rất chậm từ vị trí chích để vào máu đến gan, khơng cung cấp đủ 1 liều cao ngay ngày đầu tiên theo yêu cầu. Do đĩ, nếu cĩ thể, thì phải dùng loại dung dịch tan trong nước để chích. Tuy nhiên theo A. Somoner, giám đốc trung tâm quốc tế về dịch tễ và phịng bệnh về mắt và cộng sự viên thì dung dịch dầu hoặc viên uống chỉ cĩ tác dụng chậm hơn vài giờ so với dung dịch tan trong nước để chích và nhanh hơn nhiều so với dung dịch dầu chích vào bắp.

Theo YHCT:

Nên dùng phương pháp tư dưỡng Can Thận, bổ Can, dưỡng huyết, dưỡng âm, thanh Phế, tư âm, giáng hỏa.

Theo Đông y, cĩ thể dùng 1 số bài thuốc sau:

+ Kỷ Cúc Địa Hồng Hồn (48).

+ Minh Mục Địa Hồng Hồn (57).

Dự Phịng Chống Khơ Mắt:

- Trẻ dưới 1 tuổi: uống 100.000 đơn vị.

- Trẻ đến 1 tuổi, cứ 6 tháng uống 1 lần 200.000 đơn vị Vitamin A.

- Phụ nữ cĩ thai khơng được dùng liều cao Vitamin A vì cĩ thể ảnh hưởng khơng tốt cho bào thai, chỉ cĩ thể dùng liều thấp dưới 100.000 đơn vị/ ngày.

- Trong vịng 1 tháng sau khi sinh, người mẹ cĩ thể uống 1 liều cao Vitamin A (200.000_ đơn vị  để tăng nồng độ Vitamin A trong sữa mẹ rồi ngưng.

- Cho trẻ ăn thêm các thức ăn cĩ nhiều Vitamin A gốc động vật (gan, trứng…) hoặc gốc thực vật (bí đỏ, khoai lang bí…).

- Cho ăn thêm dầu mỡ để giúp việc hấp thu Vitamin A.

- Cho ăn đủ chất đạm vì Protid cũng cần để chuyển Vitamin A từ ruột vào gan, thận để tích trữ và chuyển đến cơ quan khác như da, mắt để sử dụng.

YKHOANET