03. Viêm màng não dịch tễ
Biện chứng đông y: Ôn nhiệt dịch độc, thâm nhập dinh huyết, hại
đến tâm bào.
Cách trị: Thang dinh thấu nhiệt, thanh tâm khai khiếu.
Đơn thuốc: Dịch lệ giải độc thanh tâm thang.
Công thức: Thạch cao (sống) 200g, Tê giác 10g, Hoàng liên 10g, Hoàng
cầm 15g, Huyền sâm 50g, Sinh địa (tươi) 50g, Tri mẫu 15g, Đan bì 15g, Chích
tiêu chi tử 15g, Đậu xanh (sống) 100g, Xương bồ (tươi) 15g, Bạch mao cǎn 100g.
Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Lưu XX, nam 42 tuổi, viên chức. Mới phát bệnh thì ớn
rét đau đầu, tứ chi đau mỏi. Đã uống Bình nhiệt tán và Kinh phòng bại
độc tán không kết quả. Dùng thuốc công hạ cũng không tác dụng. Sau đó
uống thuốc ôn bồ, dần dần thành ra sốt cao, cuồng táo mê sảng, mê man không
nhận ra ai, đại tiểu tiện đều bí. Vội đưa chẩn trị, qua xét nghiệm và lâm
sàng chẩn đoán là viêm màng não dịch tễ. Chất lưỡi đỏ, sẫm, rêu đen,
mạch trầm tế mà sắc. Theo mạch chứng thì đây là bệnh nhiệt thương hàn,
mạch phù hồng là thuận, mạch thấy trầm tế là bệnh và mạch trái nhau lại do
thầy thuốc trước chưa rõ chứng gì, chữa không đúng cách, dịch bệnh mới
phát, mồ hôi rối loạn, nhầm dùng phép công, lại dùng ôn bổ, đến nỗi tà
nhiệt bừng bừng, thâm nhập dinh huyết hại đến tâm bào. Cǎn cứ vào sự phân
tích bệnh tình, phải nhanh chóng xổ đề tồn âm, nhưng xét thấy bệnh nhân
đã bị nhiều lần xổ, làm ra mồ hôi, âm dịch hao tổn, do đó không dùng phép
công nữa mà chuyển sang phép nhuận đạo, thuốc tuy khác mà lý lẽ là một. Cho
dùng 2 thang "Dịch lệ giải độc thanh tâm thang". Lại phối hợp dùng 2
viên Ân cung ngưu hoàng hoàn, chia làm 2 lần sáng và tối uống trong ngày,
uống nhiều lần 500ml nước lê. Sau khi dùng thuốc ra chút ít mồ hôi, dần dần
đỡ sốt, đại tiểu tiện thông, tinh thần tỉnh táo, mạch chuyển trầm huyền
tế, sác, chất lưỡi đỏ, rêu vàng nâu mà khô, vẫn nói mê, đó là nhiệt
sót lại chưa khử hết., lại dùng bài thuốc trên có giảm bớt lượng, dùng
được 2 thang, lại dùng thêm 1 viên Ân cung ngưu hoàng hoàn. Hết thuốc thì
sáu mạch bình hòa, rêu lưỡi bớt mà hơi khô. Lúc đó còn nói nhịu. Cho
thuốc theo ý bài tǎng dịch thang, dùng 2 thang sau đó lại uống Ngưu hoàng
thanh tâm hoàn, nửa tháng sau bệnh nhân đã dậy đi lại được. Điều dưỡng
hơn 1 tháng nữa người khỏe, bệnh hết hẳn.