50. Hen phế quản
Biện chứng đông y: Đàm hỏa phạm phế, ứ tắc phế khiếu, phế không
túc giáng được.
Cách trị: Thanh nhiệt hóa đàm, tuyên phế lợi khí.
Đơn thuốc: Gia vị tiền hồ thang.
Công thức: Tiền hồ 12g, Hạnh nhân 9g, Tang diệp 12g, Tri mẫu 12g, Mạch
đông 9g, Hoàng cầm 9g, Kim ngân hoa 15g, Khỏan đông hoa 9g, Tỳ bà diệp 12g,
Cát cánh 9g, Cam thảo 6g.
Sắc uống, mỗi ngày 1 thang (kiêng ǎn các thứ tanh, cay)
Hiệu quả lâm sàng: Khang XX, nữ, 26 tuổi, cán bộ. Ngày 5-3-1970 tới
khám. Bệnh nhân bị ho xuyễn đã mấy tháng, trong cổ họng có tiếng đờm rít,
khó thở, đờm vàng quánh, đau tức cả vùng ngực, miệng khát bực bội, mặt
đỏ, môi đỏ, chất lưỡi đỏ, rêu vàng, mạch hoạt sác hữu lực, bệnh thuộc
về đờm hỏa phạm phế, làm ứ tắc phế khiếu, phế không còn chức nǎng túc
giáng, khí đạo không lợi mà dẫn đến xuyễn. Khám tây y chẩn đoán là hen
phế quản. Cần trị bằng phép thanh nhiệt hóa đờm, tuyên phế lợi khí. Cho
uống 'Gia vị tiền hồ thang". Bệnh nhân uống 4 thang, mạch chuyển hoãn
hoạt, rêu lưỡi đã khá hơn nhiều, đờm chỉ còn hơi vàng, không quánh, hết
đau ngực, dễ thở, hết xuyễn. Như vậy là đàm hỏa đã tán, khí đạo đã
lợi. Lại cho uống tiếp bài thuốc này, bỏ bớt Khỏan đông hoa, thêm Thiên hoa
phấn 12g. Uống tiếp 5 thang thì bệnh khỏi hẳn.
Bàn luận: Trường hợp này các triệu chứng đều thuộc về đàm hỏa
bị bế tắc mà quá vượng, "Nhiệt giả hà chi", trị liệu cùng các vị
khổ hàn và vi tân cam của thang tiền hồ để thanh nhiệt hóa đàm, dùng vị
Cát cánh để đưa lên phía trên, cho tới được phế tạng. Khỏan đông hoa tả
nhiệt nhuận phế, tiêu đờm, trừ bỏ bực bội, cầm ho. Tỳ bà diệp tả phế
giáng hỏa, cho nên uống 4 thang thì hỏa tán đờm tiêu, hết xuyễn. Lại dùng
bài thuốc này bỏ bớt Khỏan đông hoa, thêm Thiên hoa phấn để lấy tác dụng
toan cam vi khổ hàn của nó để sinh tân nhuận phế, phục hồi phế âm đã bị
đàm hỏa làm thương tổ. Vì vậy chỉ dùng thêm 5 thang bệnh cũ đã được
trị khỏi hoàn toàn.