56. Khí thũng phổi (giãn phế nang)
Biện chứng đông y: Đờm rãi úng thịnh.
Cách trị: Phù chính khu tà, chữa cả gốc lẫn ngọn.
Đơn thuốc: Tam tử dưỡng thân thang gia vị.
Công thức:Tô tử 10g, Bạch giới tử 10g, Lai phục tử 10g, Sinh sơn
dược 60g, Nguyên sâm 30g.
Sắc uống, mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: Đã sử dụng "Tam tử dưỡng thân thang gia
vị" điều trị nhiều ca giãn phế nang ho xuyễn có kết quả tốt. Nói chung
sau khi uống 1-3 thang đã thấy hiệu quả, đến 10 thang thì khỏi hẳn trên lâm
sàng. Cao XX, nam, 67 tuổi, xã viên. Tháng 3-1977 vì khó thở nặng nên xin
điềutrị. Bệnh nhân ho xuyễn đã 8 nǎm, thường vẫn dùng aminophyllin v.v...
Triệu chứng hiện nay; ho hen, khó thở, rất nhiều đờm dính, lẫn bọt, ngực
đầy đau tức lại còn váng đầu, mêt nhọc, buồn bực, miệng khô khát uống
không nhiều, lưỡi đỏ mà ít dãi, mạch tế sác. Chiếu X quang vùng ngực thấy
khí thũng phổi (giãn phế nang). Bệnh chứng thuộc về đờm nhiệt ẩn náu lâu
ngày, phế âm tổn hại, âm hư ắt sinh nội nhiệt, nhiệt quá ắt cô dịch thành
đờm, đờm làm tắc đường, khí phải ngược lên và sinh xuyễn. Đó là chứng
khí hư mà tà khí thực, hư thực lẫn lộn, phép trị phải phù chính khu tà,
chữa cả gốc lẫn ngọn. Dùng bài "Tam tử dưỡng thân thang gia vị".
Uống được 3 thang thì các chứng giảm nhiều, ho xuyễn chuyển biến rất tốt.
Uống tiếp 3 thang, mọi chứng đều hết, chứng ho lâu nǎm cũng khỏi. Ba nǎm sau
hỏi lại chưa thấy tái phát.
Bàn luận: "Tam tử dưỡng thân thang gia vị" chữa rất tốt
các bệnh người già ho hen khí nghịch. Đờm nhiều, ngực như tắc lại, đờm
nhiều ắt khí trệ, khí uất ắt sinh hỏa, vì vậy dùng Tô tử để giáng khí
hành đàm, Bạch giới tử thông cách trừ đàm, Lai phục tử tiêu thực hóa
đờm, làm cho khí thuận đờm tiêu nên hết ho. Dùng bài này để trị cái thực
ở ngọn. Sơn dược sắc trắng nên vào phế vị ngọt đi vào tì, làm đậm dịch
mà ích thận, cho nêncó thể bổ phế bổ thận và bổ tì vị. Tính nǎng nó có
thể tư âm lại có thể lợi thấp, có thể hoạt nhuận lại có thể thu sáp. Nó
có tác dụng rât tốt, uống làm hết ho, hết xuyễn, tính rất hòa bình. Nguyên
sâm sắc đen, vị ngọt hơi đắng, tính lương nhiều dịch, khí mỏng vị lại
dầy, vừa nuôi âm dịch tốt vừa có thể giáng, ruột nó rỗng sắc trắng có thể
vào phế để thanh táo nhiệt ở phế hết sức thích hợp để trị ho xuyễn do phế
nhiệt. Cho nên dùng hai vị này là trị cái gốc bị hư kèm thanh hư hỏa, hơn
nữa cùng dùng Sơn dược với Nguyên sâm thì tǎng khả nǎng chỉ khái định
xuyễn. Trương Tích Thuần sớm đã nói: "Bài Tam tử hợp phương" có
tác dụng phù chính khu tà, thực ra là bài thuốc có tác dụng tốt với chống
đờm xuyễn của người già... Bài Tam tử dưỡng thân thang này là phát xuất
từ "Hàn thì y thông".