ch khí
dưỡng âm, bình can hoạt huyết.
Đơn thuốc: Gia vị sinh mạch thang.
Công thức: Đảng sâm 30g, Ngọc trúc 30g, Mạch đông 9g, Táo nhân 6g,
Ngũ vị tử 6g, Bạch thược 9g, Chích cam thảo 9g, Đan sâm 30g, Xích thược 6g,
Long xỉ 9g, Hổ phách 3g.
Sắc uống, mỗi ngày 1 thang. Người ngực bực bội có thể thêm Qua lâu, Uất
kim, người đau ngực có thể thêm Giáng hương, Nguyên hồ, Tam thất, người
tâm phiền mất ngủ có thể đổi dùng (Châu) mạch đông, thêm Bá tử nhân,
Liên tâm (hoặc Hoàngliên), người huyết ứ tương đối nhiều thì thêm Hồng
hoa, Ngũ linh chỉ, Bồ hoàng, người hung dương bất chấn thì có thể thêm
(Hồng) nhân sâm, người thiên về âm hư có thể thay Đảng sâm bằng Thái tử
sâm.
Hiệu quả lâm sàng: Phổ XX, nam, 79 tuổi, công nhân về hưu, đến
khám ngày 26-2-1979. Bệnh nhân mắc bệnh tǎng huyết áp đã nhiều nǎm, thường
thấy ngực bức bối, tim đập hồi hộp, đêm ngủ chập chờn, đầu váng mắt hoa
nhìn mờ. Tháng vừa qua lại càng âu sầu không lúc nào yên, tinh thần lại
hỏang hốt, đi lại không vững. Rêu lưỡi mỏng vàng, lưỡi đỏ tía, mạch
huyền tế mà sác, có kết đại. Soi đáy mắt thấy động mạch đáy mắt hai bên
đã sơ cứng kỳ 2-3. Điện tâm đồ cho biết: rung tâm nhĩ (Kiểu nhanh), rõ rệt
chuyển theo chiều kim đồng hồ. Cholesterol huyết là 310mg%. Đây là chứng khí
âm bất túc, tâm huyết ứ trở, can dương thiên cang. Nên điều trị ích khí
dưỡng âm, bình can hoạt huyết. Dùng bài "Gia vị sinh mạch thang", lại
thêm Thủ ô 30g, Cúc hoa 15g, Câu kỳ 15g, Sinh địa 15g, Thục địa 15g. Uống hết
6 thang thuốc thì các chứng chuyển biến tốt rõ rệt. Mạch tượng đã khôngkết
đại nữa. Kiểm tra điện tâm đồ thấy: nhịp tim thể bang, điện tâm đồ nói
chung bình thường. Sau đó lại theo bài trên châm chước gia giảm, uống tất
cả 24 thang, cách chứng tim hồi hộp, ngực bức bối đều hết, đi lại vững, thị
lực tốt, cholesterol huyết cũng xuống đến như bình thường.
Bàn luận: Gia vị sinh mạch thang lấy Đảng sâm, Chích cam thảo để
ích khí, Ngọc trúc, Mạch đông, Bạch thược là những thứ dưỡng âm; Táo
nhân dưỡng âm an thần, Ngũ vị tử thu sáp phế khí, hướng về các mạch; Đan
sâm, Xích thược hoạt huyết. Tổng hợp các thứ đó là ích khí dưỡng âm
hoạt huyết sinh mạch. Mà theo sự chứng minh bằng thực nghiệm dược lý của y
học hiện đại thì bài thuốc này cũng có tác dụng cường tim, trấn tĩnh, cải
thiện sự lưu thông máu ở tim. Dùng bài này lại gia giảm tùy theo chứng, đối
chứng dụng dược, chữa bệnh rung tâm nhĩ là bệnh thuộc về khí âm bất túc
tâm huyết ứ trở can dương thiên cang có công hiệu tương đối tốt.