13. Thổ tả
Biện chứng đông y: Dương vi âm kiệt.
Cách trị: Hồi dương cố thoát.
Đơn thuốc: Gia vị quế phụ lý trung thang.
Công thức: Đảng sâm 12g, Bạch truật 9g, Phục linh 12g, Trần bì 6g,
Nhục quế 6g, Phụ tử 9g, Bào khương 9g, Sinh khương 9g, Chích cam thảo 9g, Đại
táo 5 quả. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.
Hiệu quả lâm sàng: lý XX, 48 tuổi. Đêm 17-8-1980 sơ chẩn. Bệnh nhân nôn
liên tục nước trong, đi ngoài chảy như xối nước, bắp chân chuột rút, tinh
thần lơ mơ, chân tay quờ quạng, nhiều lần mê đi, chân tay lạnh giá, hố mắt
lõm xuống, sáu mạch đều không thấy. Đó là vì thử nhiệt ngày hè phục ở
trong nay cảm lạnh thương thực, kích động thử tà làm cho các chất thanh trọc
phạm nhau, âm dương lẫn lộn, chức phận của trường vị mất điều hòa sinh ra
thổ tả. Thổ tả thương âm, cân mạch không được nuôi thành ra chuột rút.
Sáu mạch đều không thấylà biểu hiện dương ít âm kiệt, điều trị cần cấp
tốc hồi dương cố thoát. Cho dùng "Gia vị quế phụ lý trung thang".
Uống liền 3 thang, ngừng được thổ tả, tinh thần tịnh táo, lại dùng
"Chân nhân trị trung thang" để điều dưỡng, có công hiệu. Bài thuốc
này có: Đảng sâm 15g, Can khương 9g, Bạch truật 12g, Chích cam thảo 9g, Trần
bì 6g.
Bàn luận: Thổ tả và phó thổ tả là do phảy khuẩn thổ tả và phó
thổ tả gây ra, biểu hiện lâm sàng chủ yếu là nôn, ỉa chảy kịch liệt, mất
nước, choáng, chứng có thể nặng, có thể nhẹ. Đông y gọi hoắc loạn là chỉ
thượng thổ hạ tả, ngoài thổ tả ra chứng này còn gồm có viêm trường vị
cấp tính, các chứng ngộ độc thức ǎn cấp tính, phạm vi tương đối rộng,
đông y dùng một phép chữa như nhau và đều có thể có tác dụng. Trị thổ tả
chỉ cần thiếu thận trọng một chút là có thể nguy đến tính mạng. Có thầy
thuốc khi gặp bệnh này chẳng xét là bệnh hư hay thực mà đã dùng ngay Sa khí
hoàn, Hoắc hương chính khí hoàn, Lục hòa thang là những thuốc thường trị
thổ tả. Họ không biết loại thuốc này đều thuộc thứ cay thơm chạy xuyên.
Lúc mới mắc bệnh muốn mửa không mửa được, muốn ỉa không ỉa được, bụng
đau thất thường, đường khiếu không thông, đó là chứng thực nên dùng
thuốc trên; còn nếu mửa nhiều, ỉa nhiều, sáu mạch đều không sờ thấy, mồ
hôi như tắm, người lạnh như bǎng, hố mắt hõm, tiếng nói thều thào là
chứng dương vi âm kiệt, nếu dùng thuốc trên có thể chết ngay. Lúc này cần
dùng Thông mạch tứ nghịch thang, Quế phụ lý trung thang để hồi dương cố
thoát, có thể thấy sự sống chuyển tốt, trong chốc lát cứu ngay được sinh
mạng người bệnh.
|